Friday, October 31, 2014

Dhyana-sloka 4

सर्वोपनिषदो गावो दोग्धा गोपालनन्दनः ।
पार्थो वत्सः सुधीर्भोक्ता दुग्धं गीतामृतं महत् ॥४॥
sarvopaniṣado gāvo dogdhā gopālanandanaḥ |
pārtho vatsaḥ sudhīrbhoktā dugdhaṃ gītāmṛtaṃ mahat ||4||

सर्वोपनिषदः 1/3 गावः 1/3 दोग्धा 1/1 गोपालनन्दनः 1/1
पार्थः 1/1 वत्सः 1/1 सुधीः 1/1 भोक्ता 1/1 दुग्धम् 1/1 गीतामृतम् 1/1 महत् 1/1 ॥४॥

·         सर्वोपनिषदः [sarvopaniṣadaḥ] = All the Upaniṣads (are) = सर्वोपनिषद् (f.) + कर्तरि to [भवन्ति #1] 1/3
o   सर्वाः उपनिषदः सर्वोपनिषदः KT
§  उप + नि + षदॢ to go, to weaken, to put to an end+ क्विप् = उपनिषद्
·         गावः [gāvaḥ] = cows = गो (f.) + complement to सर्वोपनिषदः 1/3
·         दोग्धा [dogdhā] = The one who milks (is) = दोग्धृ (m.) + कर्तरि to [भवति #2] 1/1
o   दुह् to milk + तृच् (…er) = दोग्धृ (milker) दादेर्धातोर्घः झषस्तथोर्धोऽधः। झलां जश् झशि।
·         गोपालनन्दनः [gopālanandanaḥ] = the joy of cowherds (Kṛṣṇa) = गोपालनन्दन (m.) + complement to दोग्धा  1/1
o   गोपालानां (of cowherds) नन्दनः (joy) गोपालनन्दनः 6T
§  गाः (cows) पालयन्ति (protect) इति गोपालाः (those who protect the cows) UT
·         पार्थः [pārthaḥ] = Arjuna = पार्थ (m.) + complement to भोक्ता 1/1
o   पृथायाः (of Pṛthā, mother or Arjuna) अपत्यं (son) पुमान् पार्थः अण्
·         वत्सः [vatsaḥ] = calf = वत्स (m.) + adj. to भोक्ता 1/1
·         सुधीः [sudhīḥ] = one who has a clear mind = सुधी (m.) + adj. to पार्थः 1/1
o   सुष्ठु (good) धीः (intellect) यस्य (for whom) सः सुधीः 11B6
·         भोक्ता [bhoktā] = The one who enjoy (is) = भोक्तृ (m.) + कर्तरि to [भवति #3] 1/1
o   भुज् to enjoy + तृच् = भोक्तृ चोः कुः खरि
·         दुग्धम् [dugdham] = the milk (is) = दुग्ध (n.) + कर्तरि to [भवति #4] 1/1
o   दुह् to milk + क्त (…ed) = दुग्ध (that which is milked, object)
·         गीतामृतम् [gītāmṛtam] = the essence of Gītā = गीतामृत (n.) + complement to दुग्धम् 1/1
o   गीतायाः (of Gītā) अमृतम् (essence) गीतामृतम् 6T
·         महत् [mahat] = great = महत् (n.) + adj. to गीतामृतम् 1/1

Sentence #1:  
All the Upaniṣads (सर्वोपनिषदः) are [भवन्ति] the cows (गावः).

Sentence #2:  
The one who milks (दोग्धा) is [भवति] the joy of cowherds (गोपालनन्दनः).

Sentence #3:  
The one who enjoy the milk (भोक्ता), the calf (वत्सः) is Arjuna (पार्थः), who has a clear mind (सुधीः).

Sentence #4:
The milk (दुग्धम्) is the great (महत्) essence of Gītā (गीतामृतम्).

॥४॥

No comments:

Post a Comment

Please use this form to report typos, make suggestions, ask questions on grammatical points.
For English translation, interpretation, etc. Please refer to Bhagavad Gita Home Study Course.
Please note that this website is meant for grammar.
Thank you.


Free download of PDF files are available at Arsha Avinashi Foundation.