Monday, February 23, 2015

2nd Chapter 18th Sloka

अन्तवन्त इमे देहा नित्यस्योक्ताः शरीरिणः ।
अनाशिनोऽप्रमेयस्य तस्माद्युध्यस्व भारत॥२.

antavanta ime dehā nityasyoktāḥ śarīriṇaḥ |
anāśino'prameyasya tasmādyudhyasva bhārata||2.18|||

अन्तवन्तः 1/3 इमे 1/3 देहाः 1/3 नित्यस्य 6/1क्ताः 1/3 शरीरिणः 6/1
अनाशिनः 6/1प्रमेयस्य 6/1 तस्मात् 5/1 युध्यस्व II/1 भारत 8/1॥२.१८॥

·         अन्तवन्तः [antavantaḥ] = one who has end = अन्तवत् (m.) + 1/3
o   अन्तः अस्य अस्ति इति अन्तवान् ।
= अन्त + सुँ + मतुँप्
·         इमे [ime] = these = इदम् (pron. m.) + 1/3
·         देहाः [dehāḥ] = bodies = देह (m.) + 1/3
·         नित्यस्य [nityasya] = of the eternal = नित्य (m.) + 6/1
·         उक्ताः [uktāḥ] = are said = उक्त (m.) + 1/3
o   वच् (to say) + क्त (…ed)
·         शरीरिणः [śarīriṇaḥ] = of the one who has body = शरीरिन् (m.) + 6/1
o   शरीरम् अस्य अस्ति इति शरीरी ।
= अन्त + सुँ + इनिँ
·         अनाशिनः [anāśinaḥ] = indestructible = अनाशिन् (m.) + 6/1
o   नाशः अस्य अस्ति इति नाशी ।
= नाश + सुँ + इनिँ
o   न नाशी इति अनाशी । नञ्तत्पुरुषसमासः
·         अप्रमेयस्य [aprameyasya] = not the object = अप्रमेय (m.) + 6/1
o   प्र + मा (to know) + य (object) = प्रमेय (object of knowing)
o   न प्रमेयः अप्रमेयः । नञ्तत्पुरुषसमासः
·         तस्मात् [tasmāt] = therefore = तद् (pron. n.) + 5/1
·         युध्यस्व [yudhyasva] = May you fight = युध् (4A) to fight + लोट्/कर्तरि/II/1
·         भारत [bhārata] = O! Descendant of Bharata! = भारत (m.) + सम्बोधने 1/1




Sentence 1:
नित्यस्य 6/1 अनाशिनः 6/1प्रमेयस्य 6/1 शरीरिणः 6/1 इमे 1/3 देहाः 1/3 अन्तवन्तः 1/3
क्ताः 1/3
These (इमे 1/3) bodies (देहाः 1/3) for the one who is not subject to change (नित्यस्य 6/1), undestractible (अनाशिनः 6/1), not the object of knowing (अप्रमेयस्य 6/1), and the one who has the body (शरीरिणः 6/1), are said (उक्ताः 1/3) to be the one who have ends (अन्तवन्तः 1/3)

Sentence 2:
तस्मात् 5/1 युध्यस्व II/1 भारत 8/1॥२.१८॥
Therefore (तस्मात् 5/1) fight (युध्यस्व II/1) O! Arjuna! (भारत 8/1)


Saturday, February 21, 2015

2nd Chapter 17th Sloka

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् ।
विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति॥२.१७॥

avināśi tu tadviddhi yena sarvamidaṃ tatam |
vināśamavyayasyāsya na kaścitkartumarhati||2.17||

अविनाशि 2/1 तु 0 तद् 2/1 विद्धि II/1 येन 3/1 सर्वम् 1/1 इदम् 1/1 ततम् 1/1
विनाशम् 2/1 अव्ययस्य 6/1 अस्य 6/1 0 कश्चित् 0 कर्तुम् 0 अर्हति III/1॥२.१७॥

·         अविनाशि [avināśi] = indestructible = अविनाशिन् (n.) + 2/1
o   नञ् + वि + नश् + णिनिँ
·         तु [tu] = indeed = अव्ययम्
·         तद् [tad] = that = तद् (pron. n.) + 2/1
·         विद्धि [viddhi] = May you know = विद् (2P) to know + लोट्/कर्तरि/II/1
·         येन [yena] = by which = यद् (pron. n.) + कर्तरि to ततम् 3/1
·         सर्वम् [sarvam] = all = सर्व (pron. n.) + 1/1
·         इदम् [idam] = this [जगत्] = इदम् (pron. n.) + 1/1
·         ततम् [tatam] = pervaded = तत (pron. n.) + 1/1
o   तन् (to pervade) + क्त (…ed)
·         विनाशम् [vināśam] = destruction = विनाश (n.) + 2/1
·         अव्ययस्य [avyayasya] = of the one that does not change = अव्यय (n.) + सम्बन्धे to विनाशम् 6/1
·         अस्य [asya] = this = इदम् (pron. n.) + 6/1
·         [na] = not = अव्ययम्
·         कश्चित् [kaścit] = anybody = अव्ययम्
o   कः + चित्
·         कर्तुम् [kartum] = to do = अव्ययम्
o   कृ + तुमुँन्
·         अर्हति [arhati] = is able = अर्ह् (1P) to be able + लट्/कर्तरि/III/1



Sentence 1:
तद् 2/1 अविनाशि 2/1 तु 0 विद्धि II/1
May you know (विद्धि II/1) indeed तु 0 () that (तद् 2/1) indestructible (अविनाशि 2/1)

Subordinate sentence of the Sentence 1:
येन 3/1 सर्वम् 1/1 इदम् 1/1 ततम् 1/1
By which (येन 3/1) all (सर्वम् 1/1) this (इदम् 1/1) is pervaded (ततम् 1/1).

Sentence 2:
कश्चित् 0 अस्य 6/1 अव्ययस्य 6/1 विनाशम् 2/1 कर्तुम् 0 0 अर्हति III/1॥२.१७॥
Anybody (कश्चित् 0) is not ( 0) able (अर्हति III/1) to do (कर्तुम् 0) the destruction (विनाशम् 2/1) of this (अस्य 6/1) one that which does not change (अव्ययस्य 6/1).


Friday, February 13, 2015

2nd Chapter 16th Sloka

नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः ।
उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥२.१६॥

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ |
ubhayorapi dṛṣṭo'ntastvanayostattvadarśibhiḥ ||2.16||


0 असतः 6/1 विद्यते III/1 भावः 1/1 0 अभावः 1/1 विद्यते III/1 सतः 6/1
उभयोः 6/2 अपि 0 दृष्टः 1/1 अन्तः 1/1 तु 0 अनयोः 6/2 तत्त्वदर्शिभिः 3/3 ॥२.१६॥

·         [na] = not = अव्ययम्
·         असतः [asataḥ] = of मिथ्या = असत् (n.) + सम्बन्धे to भावः  6/1
·         विद्यते [vidyate] = there is = विद् (4A) to exist + लट्/कर्तरि/III/1
·         भावः  [bhāvaḥ] = existence = भाव (m.) + कर्तरि to विद्यते 1/1
·         [na] = not = अव्ययम्
·         भावः  [abhāvaḥ] = non existence = भाव (m.) + कर्तरि to विद्यते 1/1
·         विद्यते [vidyate] = there is = विद् (4A) to exist + लट्/कर्तरि/III/1
·         सतः [sataḥ] = of the real = सत् (n.) + सम्बन्धे to भावः  6/1
·         उभयोः [ubhayoḥ] = of both = उभ (pron. m.) + सम्बन्धे to अन्तः 6/2
·         अपि [api] = also = अव्ययम्
·         दृष्टः [dṛṣṭaḥ] = seen = दृष्ट (m.) + 1/1
·         अन्तः [antaḥ] = truth = अन्त (m.) + 1/1
·         तु [tu] = indeed = अव्ययम्
·         अनयोः [anayoḥ] = of these = इदम् (pron. m.) + सम्बन्धे to अन्तः 6/2
·         तत्त्वदर्शिभिः [tattvadarśibhiḥ] = by the seers of thruth = तत्त्वदर्शिन् (m.) + कर्तरि to दृष्टः 3/3
o   तस्य सर्वस्य ब्रह्मणः भावः तत्त्वं द्रष्टुं शीलं येषां ते तत्वदर्शिनः । उपपदतत्पुरुषसमासः
o   तत्त्व + दृश् + णिनिँ ।


Sentence 1:
असतः 6/1 भावः 1/1 0 विद्यते III/1
There is (विद्यते III/1) no ( 0) existence (भावः 1/1) of मिथ्या (असतः 6/1).

Sentence 2:
सतः 6/1 अभावः 1/1 0 विद्यते III/1
There is (विद्यते III/1) no ( 0) non-existence (अभावः 1/1) of the real (सतः 6/1).

Sentence 3:
उभयोः 6/2 अनयोः 6/2 अपि 0 अन्तः 1/1 तत्त्वदर्शिभिः 3/3 तु 0 दृष्टः 1/1 ॥२.१६॥

The truth (अन्तः 1/1) of these (अनयोः 6/2) two (उभयोः 6/2) is indeed (तु 0) seen (दृष्टः 1/1) by the seers of the truth (तत्त्वदर्शिभिः 3/3).

2nd Chapter 15th Sloka

यं हि न व्यथयन्त्येते पुरुषं पुरुषर्षभ ।
समदुःखसुखं धीरं सोऽमृतत्वाय कल्पते ॥२.१५॥
yaṃ hi na vyathayantyete puruṣaṃ puruṣarṣabha |
samaduḥkhasukhaṃ dhīraṃ so'mṛtatvāya kalpate ||2.15||

यम् 2/1 हि 0 0 व्यथयन्ति III/3 एते 1/3 पुरुषम् 2/1 पुरुषर्षभ 8/1
समदुःखसुखम् 2/1 धीरम् 2/1 सः 1/1 अमृतत्वाय 4/1 कल्पते III/1 ॥२.१५॥


·         यम् [yam] = which = यद् (pron. m.) + adj. to पुरुषम् 2/1
·         हि [hi] = indeed = अव्ययम्
·         [na] = not = अव्ययम्
·         व्यथयन्ति [vyathayanti] = affect = व्यथ् (1A) to be afflicted + णिच् (causative) + लट्/कर्तरि/III/1
·         एते [ete] = these = एतद् (pron. m.) + कर्तरि to व्यथयन्ति 1/3
·         पुरुषम् [puruṣam] = person = पुरुष (m.) + कर्मणि to व्यथयन्ति 2/1
·         पुरुषर्षभ [puruṣarṣabha] = O! The prominent among men (Arjuna) = पुरुषर्षभ (m.) + सम्बोधने 1/1
o   पुरुषाणाम् ऋषभःषष्ठीतत्पुरुषः
·         समदुःखसुखम् [samaduḥkhasukham] = the one who is same in pleasure and pain= समदुःखसुख (m.) + adj. to पुरुषम् 2/1
·         धीरम्  [dhīram] = one who is discriminating= धीर (m.) + adj. to पुरुषम् 2/1
·         सः [saḥ] = he = तद् (pron. m.) + कर्तरि to कल्पते  1/1
·         अमृतत्वाय [amṛtatvāya] = for gaining liberation= अमृतत्व (n.) + उपपदे to कल्पते 4/1
o   (वा०) कॢपिसम्पद्यमाने चतुर्थी वक्तव्या ।
·         कल्पते [kalpate] = is fit = कॢप् (1A) to be fit + लट्/कर्तरि/III/1
o   8.2.18 कृपो रो लः ।


Sentence 1 (यद्-clouse):
पुरुषर्षभ 8/1 एते 1/3 यम् 2/1 पुरुषम् 2/1 समदुःखसुखम् 2/1 धीरम् 2/1 0 व्यथयन्ति III/3
O! The prominent among men (पुरुषर्षभ 8/1)! These (एते 1/3) [pleasure and pain] do not ( 0) afflict (व्यथयन्ति III/3) the person (पुरुषम् 2/1), who is (यम् 2/1) same in pleasure and pain (समदुःखसुखम् 2/1) and the one who is discriminating (धीरम् 2/1).

Sentence 2 (तद्-clouse):
सः 1/1 हि 0 अमृतत्वाय 4/1 कल्पते III/1 ॥२.१५॥

He (सः 1/1) is indeed (हि 0) fit (कल्पते III/1) for मोक्ष (अमृतत्वाय 4/1).

Free download of PDF files are available at Arsha Avinashi Foundation.