Wednesday, January 28, 2015

2nd Chapter 11th Sloka

श्रीभगवानुवाच
अशोच्यानन्वशोचस्त्वं प्रज्ञावादांश्च भाषसे ।
गतासूनगतासूंश्च नानुशोचन्ति पण्डिताः ॥२.११॥

śrībhagavānuvāca
aśocyānanvaśocastvaṃ prajñāvādāṃśca bhāṣase |
gatāsūnagatāsūṃśca nānuśocanti paṇḍitāḥ ||2.11||

श्रीभगवान् 1/1 उवाच III/1
अशोच्यान् 2/3 अन्वशोचः II/1 त्वम् 1/1 प्रज्ञावादान् 2/3 0 भाषसे II/1
गतासून् 2/3 अगतासून् 2/3 0 0 अनुशोचन्ति III/3 पण्डिताः 1/3 ॥२.११॥

·         श्रीभगवान् [śrībhagavān] = Śrībhagavān = श्रीभगवत् (m.) + कर्तरि to उवाच 1/1        
·         उवाच [uvāca] = said = वच् (2P) to say + लिट्/कर्तरि/III/1

·         अशोच्यान् [aśocyān] = those who should not be grieved for = अशोच्य (m.) + कर्मणि to अन्वशोचः 2/3
o   शुच् (to grieve) + य (object which should be …ed)
·         अन्वशोचः [anvaśocaḥ] = grieve = अनु + शुच् + लङ्/कर्तरि/II/1
o   अनु + शुच् + लङ्
o   अनु + शुच् + सिप्           तिबादि
o   अनु + शुच् + स्              अनुबन्धलोपः, इकारलोपः by 3.4.99 नित्यं ङितः।
o   नु + शुच् + शप् + स्     गणविकरण-प्रत्यय for 1st conjugation by 3.1.68 कर्तरि शप् । ~ सार्वधातुके
o   नु + शोच् + अ + स्      अनुबन्धलोपः, गुणः by 7.3.86 पुगन्तलघूपधस्य च । ~ सार्वधातुकार्धधातुकयोः गुणः
o   अनु + अट्+ शोच् + अ + स्         अडागमः by 6.4.71 लुङ्लङ्लृङ्क्ष्वडुदात्तः ।
o   अन्व् + अशोचः              यण्-सन्धिः, पदान्तसकार becomes विसर्ग
·         त्वम् [tvam] = you= युष्मद् (pron. m.) + कर्तरि to अन्वशोचः 1/1
·         प्रज्ञावादान् [prajñāvādān] = words of wisdom = प्रज्ञावाद (m.) + कर्मणि to भाषसे 2/3
·         [ca] = and = अव्ययम्
·         भाषसे [bhāṣase] = speak = भाष् (1A) to speak + लट्/कर्तरि/II/1
·         गतासून् [gatāsūn] = those from whom the breath has left = गतासु (m.) + कर्मणि to अनुशोचन्ति 2/3
o   गतः असुः येभ्यः ते गतासवः । Those from whom the breath (असु) is gone (गत)
·         गतासून् [agatāsūn] = those from whom the breath has not yet left = गतासु (m.) + कर्मणि to अनुशोचन्ति 2/3
o   न गतासवः इति अगतासवः। Those who are not गतासवः, those who are alive
·         [ca] = and = अव्ययम्
·         [na] = not = अव्ययम्
·         अनुशोचन्ति [anuśocanti] = grieve = अनु + शुच् + लट् /कर्तरि/III/3
·         पण्डिताः [paṇḍitāḥ] = the wise = पण्डित (m.) + कर्तरि to अनुशोचन्ति 1/3
o   ण्डा अस्य सञ्जातम् इति पण्डितः । 5.2.36 तदस्य सञ्जातं तारकदिभ्य इतच् ।
o   ण्डा is not in तारकदिगण but it is आकृतिगण


Sentence 1:
श्रीभगवान् 1/1 उवाच III/1
Śrībhagavān (श्रीभगवान् 1/1) said (उवाच III/1).
Sentence 2:
त्वम् 1/1 अशोच्यान् 2/3 अन्वशोचः II/1
You (त्वम् 1/1) grieve (अन्वशोचः II/1) those who should not be grieved for (अशोच्यान् 2/3).

Sentence 3:
 [त्वम् 1/1] प्रज्ञावादान् 2/3 0 भाषसे II/1
You (त्वम् 1/1) also ( 0) speak (भाषसे II/1) words of wisdom (प्रज्ञावादान् 2/3).

Sentence 4:
पण्डिताः 1/3 गतासून् 2/3 अगतासून् 2/3 0 0 अनुशोचन्ति III/3 ॥२.११॥
The wise (पण्डिताः 1/3) do not grieve ( 0 अनुशोचन्ति III/3) for those who are dead (गतासून् 2/3) and ( 0) those who are alive (अगतासून् 2/3).




Monday, January 19, 2015

2nd Chapter 10th Sloka

तमुवाच हृषीकेशः प्रहसन्निव भारत ।
सेनयोरुभयोर्मध्ये विषीदन्तमिदं वचः ॥२.१०॥

tamuvāca hṛṣīkeśaḥ prahasanniva bhārata |
senayorubhayormadhye viṣīdantamidaṃ vacaḥ ||2.10||

तम् 2/1 उवाच III/1 हृषीकेशः 1/1 प्रहसन् 1/1 इव 0 भारत 8/1
सेनयोः 6/2 उभयोः 6/2 मध्ये 7/1 विषीदन्तम् 2/1 इदम् 2/1 वचः 2/1 ॥२.१०॥

·         तम् [tam] = to that [Arjuna] = तद् (pron. m.) + कर्मणि to उवाच 2/1
·         उवाच [uvāca] = said = वच् (2P) to say + लिट्/कर्तरि/III/1
·         हृषीकेशः [hṛṣīkeśaḥ] = lord of senses (Kṛṣṇa) = हृषीकेश (m.) + कर्तरि to उवाच 1/1
o   हृषीकणाम् (of senses) ईशः (lord) हृषीकेशः । षष्ठीतत्पुरुषसमासः
·         प्रहसन् [prahasan] = laughing = प्रहसत् (m.) + adj. to हृषीकेशः 1/1
o   प्र + हस्  (1P) to smile + शतृँ (one who is doing)
= प्रहसत् (one who is laughing)
·         इव [iva] = as though = अव्ययम्
·         भारत [bhārata] = O! Descendant of Bharata! = भारत (m.) + सम्बोधने 1/1
·         सेनयोः [senayoḥ] = of the two army = सेना (f.) + सम्बन्धे to मध्ये 6/2
·         उभयोः [ubhayoḥ] = of both = उभा (pron. f.) + adj. to सेनयोः 6/2
·         मध्ये [madhye] = in the middle = अव्ययम्
o   This word takes 6th case.
·         विषीदन्तम् [viṣīdantam] = one who is despair = विषीदत् (m.) + adj. to [अर्जुन] 2/1
o   वि + सद्  (1P) to be despar + शतृँ (one who is doing)
= विषीदत् (one who is being despair)
·         इदम्  [idam] = this = इदम्  (pron. n.) + adj. to वचः 2/1
·         वचः [vacaḥ] = word = वचस्  (n.) + कर्मणि to उवाच 2/1


Sentence:
भारत 8/1 उभयोः 6/2 सेनयोः 6/2 मध्ये 7/1 हृषीकेशः 1/1 प्रहसन् 1/1 इव 0 तम् 2/1 विषीदन्तम् 2/1 इदम् 2/1 वचः 2/1 उवाच III/1 ॥२.१०॥

O! Descendant of Bharata (भारत 8/1)! In the middle (मध्ये 7/1) of both (उभयोः 6/2) armies (सेनयोः 6/2), Kṛṣṇa (हृषीकेशः 1/1), smiling (प्रहसन् 1/1 इव 0), told (उवाच III/1) that [Arjuna] (तम् 2/1) who is despair (विषीदन्तम् 2/1) this (इदम् 2/1) word (वचः 2/1).

Free download of PDF files are available at Arsha Avinashi Foundation.