Friday, November 20, 2015

3rd Chapter 3rd Sloka

श्रीभगवान् उवाच ।
लोकेऽस्मिन् द्विविधा निष्ठा पुरा प्रोक्ता मयाऽनघ ।
ज्ञानयोगेन साङ्ख्यानां कर्मयोगेन योगिनाम् ॥३.३॥

śrībhagavān uvāca |
loke'smin dvividhā niṣṭhā purā proktā mayā'nagha |
jñānayogena sāṅkhyānāṃ karmayogena yoginām ||3.3||

श्रीभगवान् 1/1 उवाच III/1
लोके 7/1 अस्मिन् 7/1 द्विविधा 1/1 निष्ठा 1/1 पुरा 0 प्रोक्ता 1/1 मया 3/1 अनघ S/1
ज्ञानयोगेन 3/1 साङ्ख्यानाम् 6/3 कर्मयोगेन 3/1 योगिनाम् 6/3 ॥३.३॥

·         श्रीभगवान् [śrībhagavān] = Bhagavān = भगवत् (m.) + कर्तरि to उवाच 1/1
o   श्रिया सहित भगवान् श्रीभगवान् ।
o   भगः अस्य अस्ति इति भगवान् ।
·         उवाच [uvāca] = said = वच् (2P) to say + लिट्/कर्तरि/III/1

·         लोके [loke] = in world = लोक (m.) + अधिकरणे to भवति 7/1
·         अस्मिन् [asmin] = this = इदम् (pron. m.) + adj. to लोके 7/1
·         द्विविधा [dvividhā] = two-fold = द्विविधा (f.) + 1/1
o   द्वौ विधौ (प्रकारौ) यस्यां सा द्विविधा (117B)
·         निष्ठा [niṣṭhā] = committed life-style = निष्ठा (f.) + 1/1
o   नितरां स्थितिः
नि + स्था + अङ् + टाप्
·         पुरा [purā] = ancient, in the beginning = अव्ययम्
·         प्रोक्ता [proktā] = said = प्रोक्ता (f.) + 1/1
o   प्र + वच् + क्त (कर्मणि भूते)
·         मया [mayā] = by me = अस्मद् (pron. m.) + कर्तरि to प्रोक्ता 3/1
·         अनघ [anagha] = Sinless one = अनघ (m.) + सम्बोधने 1/1
o   अविद्यमानः अघः यस्य सः अनघः (NB)
·         ज्ञानयोगेन [jñānayogena] = the pursuit of knowledge = ज्ञानयोग (m.) + इत्थंभूते 3/1
·         साङ्ख्यानाम् [sāṅkhyānām] = for the renunciate = साङ्ख्य (m.) + सम्बन्धे to ज्ञानयोगेन 6/3
·         कर्मयोगेन [karmayogena] = the pursuit of action = कर्मयोग (m.) + इत्थंभूते 3/1
·         योगिनाम् [yoginām] = for the renuncifor those who pursue activity = योगिन् (m.) + सम्बन्धे to कर्मयोगेन 6/3


Śrī Bhagavān said:
Oh! Sinless one, the two-fold committed life-style in this world, was told by Me in the beginning – the pursuit of knowledge for the renunciates and the pursuit of action for those who pursue activity.


Sentence 1:
श्रीभगवान् 1/1 उवाच III/1
Śrī Bhagavān (श्रीभगवान् 1/1) said (उवाच III/1).



Sentence 2:
अनघ S/1 अस्मिन् 7/1 लोके 7/1 द्विविधा 1/1 निष्ठा 1/1 मया 3/1 पुरा 0 प्रोक्ता 1/1
Oh! Sinless one (अनघ S/1), the two-fold (द्विविधा 1/1) committed life-style (निष्ठा 1/1) in this (अस्मिन् 7/1) world (लोके 7/1), was told (प्रोक्ता 1/1) by Me (मया 3/1) in the beginning (पुरा 0)


Sentence 3:
ज्ञानयोगेन 3/1 साङ्ख्यानाम् 6/3 कर्मयोगेन 3/1 योगिनाम् 6/3 ॥३.३॥
 – the pursuit of knowledge (ज्ञानयोगेन 3/1) for the renunciates (साङ्ख्यानाम् 6/3) and the pursuit of action (कर्मयोगेन 3/1) for those who pursue activity (योगिनाम् 6/3).



प्रश्नानुरूपमेव प्रतिवचनं श्रीभगवानुवाच --
।।3.3।। --
लोके अस्मिन् शास्त्रार्थानुष्ठानाधिकृतानां त्रैवर्णिकानां द्विविधा द्विप्रकारा निष्ठा स्थितिः अनुष्ठेयतात्पर्यं पुरा पूर्वं सर्गादौ प्रजाः सृष्ट्वा तासाम् अभ्युदयनिःश्रेयसप्राप्तिसाधनं वेदार्थसंप्रदायमाविष्कुर्वता प्रोक्ता मया सर्वज्ञेन ईश्वरेण हे अनघ अपाप। तत्र का सा द्विविधा निष्ठा इत्याह -- तत्र ज्ञानयोगेन ज्ञानमेव योगः तेन सांख्यानाम्
अत्मानात्मविषयविवेकविज्ञानवतां ब्रह्मचर्याश्रमादेव कृतसंन्यासानां वेदान्तविज्ञानसुनिश्चितार्थानां
परमहंसपरिव्राजकानां ब्रह्मण्येव अवस्थितानां निष्ठा प्रोक्ता। कर्मयोगेन कर्मैव योगः कर्मयोगः तेन कर्मयोगेन योगिनां कर्मिणां निष्ठा प्रोक्ता इत्यर्थः। यदि एकेन पुरुषेण एकस्मै पुरुषार्थाय
ज्ञानं कर्म समुच्चित्य अनुष्ठेयं भगवता इष्टम् उक्तं वक्ष्यमाणं वा गीतासु वेदेषु चोक्तम् ,
कथमिह अर्जुनाय उपसन्नाय प्रियाय विशिष्टभिन्नपुरुषकर्तृके ज्ञानकर्मनिष्ठे ब्रूयात्? यदि पुनः 'अर्जुनः ज्ञानं कर्म द्वयं श्रुत्वा स्वयमेवानुष्ठास्यति अन्येषां तु भिन्नपुरुषानुष्ठेयतां वक्ष्यामि इति' मतं भगवतः कल्प्येत, तदा रागद्वेषवान् अप्रमाणभूतो भगवान् कल्पितः स्यात्।
तच्चायुक्तम्। तस्मात् कयापि युक्त्या समुच्चयो ज्ञानकर्मणोः।।
यत् अर्जुनेन उक्तं कर्मणो ज्यायस्त्वं बुद्धेः तच्च स्थितम्, अनिराकरणात्। तस्याश्च
ज्ञाननिष्ठायाः संन्यासिनामेवानुष्ठेयत्वम् , भिन्नपुरुषानुष्ठेयत्ववचनात्। भगवतः एवमेव
अनुमतमिति गम्यते।।



No comments:

Post a Comment

Please use this form to report typos, make suggestions, ask questions on grammatical points.
For English translation, interpretation, etc. Please refer to Bhagavad Gita Home Study Course.
Please note that this website is meant for grammar.
Thank you.


Free download of PDF files are available at Arsha Avinashi Foundation.