6th Chapter 39th Sloka

एतन्मे संशयं कृष्ण छेत्तुमर्हस्यशेषतः ।

त्वदन्यः संशयस्यास्य छेत्ता न ह्युपपद्यते ॥६.३९॥

etanme saṃśayaṃ kṛṣṇa chettumarhasyaśeṣataḥ |

tvadanyaḥ saṃśayasyāsya chettā na hyupapadyate ||6.39||

एतत् ^2/1 मे ^6/1 संशयम् ^2/1 कृष्ण ^S/1 छेत्तुम् ⁰ अर्हसि ^II/1 अशेषतः ⁰।

त्वत् ^5/1 अन्यः ^1/1 संशयस्य ^6/1 अस्य ^6/1 छेत्ता ^1/1 न ⁰ हि ⁰ उपपद्यते ^III/1 ॥६.३९॥

·         एतत् [etat] = this = एतद् n. + adj to संशयम् 2/1

(एतम् [etam] = this = एतद् m. + adj to संशयम् 2/1)

·         मे [me] = my = अस्मद् m. + सम्बन्धे to संशयम् 6/1

·         संशयम् [saṃśayam] = doubt = संशय (m.) + कर्मणि to छेत्तुम् 2/1

·         कृष्ण [kṛṣṇa] = Kṛṣṇa = कृष्ण (m.) + सम्बोधने 1/1

·         छेत्तुम् [chettum] = to eliminate = अव्ययम्

छिद् to cut + तुमुन्

·         अर्हसि [arhasi] = you should = अर्ह् to be able + लट्/कर्तरि/II/1

·         अशेषतः [aśeṣataḥ] = totally = अव्ययम्

·         त्वत् [tvat] = than you = युष्मद् m. + विभक्ते to अन्यः 5/1

·         अन्यः [anyaḥ] = other (person) = अन्य m. + कर्तरि to उपपद्यते 1/1

·         संशयस्य [saṃśayasya] = of doubt = संशय (m.) + कर्मणि to छेत्ता 6/1

·         अस्य [asya] = this = इदम् m. + adj. to संशयस्य 6/1

·         छेत्ता [chettā] = remover = छेत्तृ m. + S.C. to अन्यः 1/1

छिद् to cut + तृच् (कर्तरि)

·         न [na] = not = अव्ययम्

·         हि [hi] = for (because) = अव्ययम्

·         उपपद्यते [upapadyate] = is available = उप + पद् to be able + लट्/कर्तरि/III/1

Kṛṣṇa! You should eliminate this doubt of mine totally. For, other than you, there is no one who can be the remover of this doubt.

Sentence 1:

Kṛṣṇa (कृष्ण ^S/1)! You should (अर्हसि ^II/1) eliminate (छेत्तुम् ⁰) this (एतत् ^2/1) doubt (संशयम् ^2/1) of mine (मे ^6/1) totally (अशेषतः ⁰).

Sentence 2:

For (हि ⁰), other (अन्यः ^1/1) than you (त्वत् ^5/1), there is no one who can be (न ⁰ उपपद्यते ^III/1) the remover (छेत्ता ^1/1) of this (अस्य ^6/1) doubt (संशयस्य ^6/1).

एतत् ^2/1 मे ^6/1 मम ^6/1 संशयम् ^2/1 कृष्ण ^S/1 छेत्तुम् ⁰ अपनेतुम् ⁰ अर्हसि ^II/1 अशेषतः ⁰ । त्वत् ^5/1 अन्यः ^1/1 त्वत्तः ⁰ अन्यः ^1/1 ऋषिः ^1/1 देवः ^1/1 वा ⁰ छेत्ता ^1/1 नाशयिता ^1/1 संशयस्य ^6/1 अस्य ^6/1 न ⁰ हि ⁰ यस्मात् ^5/1 उपपद्यते ^III/1 न ⁰ संभवति ^III/1। अतः ⁰ त्वम् ^1/1 एव ⁰ छेत्तुम् ⁰ अर्हसि ^II/1 इत्यर्थः ^1/1 ॥

6th Chapter 38th Sloka

कच्चिन्नोभयविभ्रष्टश्छिन्नाभ्रमिव नश्यति ।

अप्रतिष्ठो महाबाहो विमूढो ब्रह्मणः पथि ॥६.३८॥

kaccinnobhayavibhraṣṭaśchinnābhramiva naśyati |

apratiṣṭho mahābāho vimūḍho brahmaṇaḥ pathi ||6.38||

कच्चित् ⁰ न ⁰ उभयविभ्रष्टः ^1/1 छिन्नाभ्रम् ^1/1 इव ⁰ नश्यति ^III/1 ।

अप्रतिष्ठः ^1/1 महाबाहो ^S/1 विमूढः ^1/1 ब्रह्मणः ^6/1 पथि ^7/1 ॥६.३८॥

·         कच्चित् [kaccit] = Is he?= अव्ययम्

·         न [na] = not = अव्ययम्

·         उभयविभ्रष्टः [ubhayavibhraṣṭaḥ] = the one who has fallen from both = उभयविभ्रष्ट m. + कर्तरि to नश्यति 1/1

उभयस्मात् विभ्रष्टः उभयविभ्रष्टः (5T)

·         छिन्नाभ्रम् [chinnābhram] = a cloudlet torn asunder = छिन्नाभ्र (n.) + कर्तरि to नश्यति 1/1

छिन्नम् अभ्रं छिन्नाभ्रम् (KT)

·         इव [iva] = like = अव्ययम्

·         नश्यति [naśyati] = is destroyed = नश् + लट्/कर्तरि/III/1

·         अप्रतिष्ठः [apratiṣṭhaḥ] = being without any support = अप्रतिष्ठ m. + adj. to उभयविभ्रष्टः 1/1

·         महाबाहो [mahābāho] = the mightyarmed = महाबाहु m. + सम्बोधने 1/1

·         विमूढः [vimūḍhaḥ] = deluded = विमूढ m. + adj. to उभयविभ्रष्टः 1/1

वि + मुह् + क्त

·         ब्रह्मणः [brahmaṇaḥ] = of Brahman = ब्रह्मन् (n.) + सम्बन्धे to पथि 6/1

·         पथि [pathi] = in the path = पथिन् (m.) + अधिकरणे to विमूढः 7/1

Deluded in the path (knowledge) of Brahman, is one who has fallen from both, being without any support, not destroyed, Kṛṣṇa, the mightyarmed! like a cloudlet torn asunder?

Sentence 1:

Deluded (विमूढः ^1/1) in the path (पथि ^7/1) (knowledge) of Brahman (ब्रह्मणः ^6/1), is one (कच्चित् ⁰) who has fallen from both (उभयविभ्रष्टः ^1/1), being without any support (अप्रतिष्ठः ^1/1), not (न ⁰) destroyed (नश्यति ^III/1), Kṛṣṇa, the mightyarmed (महाबाहो ^S/1)! like (इव ⁰) a cloudlet torn asunder (छिन्नाभ्रम् ^1/1)?

तत्र ⁰ योग-अभ्यास-अङ्गीकरणेन ^3/1 इह-लोक-पर-लोक-प्राप्ति-निमित्तानि ^1/3 कर्माणि ^1/3 संन्यस्तानि ^1/3, योग-सिद्धि-फलम् ^1/1 च ⁰ मोक्ष-साधनम् ^1/1 सम्यग्दर्शनम् ^1/1 न ⁰ प्राप्तम् ^1/1 इति ⁰, योगी ^1/1 योग-मार्गात् ^5/1 मरण-काले ^7/1 चलित-चित्तः ^1/1 इति ⁰ तस्य ^6/1 नाशम् ^2/1 आशङ्क्य ⁰ –

अर्जुनः ^1/1 उवाच ^III/1 ।

अयतिः ^1/1 अप्रयत्नवान् ^1/1 योगमार्गे ^7/1 श्रद्धया ^3/1 आस्तिक्य-बुद्ध्या ^3/1 च ⁰ उपेतः ^1/1 योगात् ^5/1 अन्तकाले ^7/1 च ⁰ चलितम् ^1/1 मानसम् ^1/1 मनः ^1/1 यस्य ^6/1 सः ^1/1 चलित-मानसः ^1/1 भ्रष्ट-स्मृतिः ^1/1 सः ^1/1 अप्राप्य ⁰ योग-संसिद्धिम् ^2/1 योग-फलम् ^2/1 सम्यग्दर्शनम् ^2/1 काम् ^2/1 गतिम् ^2/1 हे ⁰ कृष्ण ^S/1 गच्छति ^III/1 ॥

कच्चित् ⁰ किम् ⁰ न ⁰ उभयविभ्रष्टः ^1/1 कर्ममार्गात् ^5/1 योगमार्गात् ^5/1 च ⁰ विभ्रष्टः ^1/1 छिन्नाभ्रम् ^1/1 इव ⁰ नश्यति ^III/1, किम् ⁰ वा ⁰ न ⁰ नश्यति ^III/1 । अप्रतिष्ठः ^1/1 निराश्रयः ^1/1 हे ⁰ महाबाहो ^S/1 विमूढः ^1/1 सन् ^1/1 ब्रह्मणः ^6/1 पथि ^7/1 ब्रह्म-प्राप्ति-मार्गे ^7/1॥