पश्यैतां पाण्डुपुत्राणामाचार्य महतीं चमूम् ।
व्यूढां द्रुपदपुत्रेण तव शिष्येण धीमता ॥१-३॥
paśyaitāṃ pāṇḍuputrāṇāmācārya mahatīṃ camūm|
vyūḍhāṃ drupadaputreṇa tava śiṣyeṇa dhīmatā|| 1-3||
O Teacher! Please look at this great army of the sons of Pāṇḍu, formed and led by your brilliant disciple, the son of Drupada.
[पदच्छेदः]
पश्य II/1 एताम् 2/1 पाण्डु-पुत्राणाम् 6/3 आचार्य S/1 महतीम् 2/1 चमूम् 2/1।
व्यूढाम् 2/1 द्रुपद-पुत्रेण 3/1 तव 6/1 शिष्येण 3/1 धीमता 3/1॥ १-३॥
[अन्वयः]
आचार्य S/1 एताम् 2/1 तव 6/1 धीमता 3/1 शिष्येण 3/1 द्रुपद-पुत्रेण 3/1 व्यूढाम् 2/1 पाण्डु-पुत्राणाम् 6/3 महतीम् 2/1 चमूम् 2/1 पश्य II/1 ॥ १-३॥
· पश्य [paśya] = See = दृश् (1P) to see + लोट्/कर्तरि/II/1
· एताम् [etām] = this = एतद् (pron.) f. + adj. to चमूम् 2/1
· पाण्डुपुत्राणाम् [pāṇḍuputrāṇām] = of sons of Pāṇḍu = पाण्डुपुत्र (m.) + सम्बन्धे to चमूम् 6/3
o पाण्डोः पुत्राः पाण्डुपुत्राः तेषाम् (6T) ।
· आचार्य [ācārya] = Oh! Teacher! = आचार्य (m.) + सम्बोधने 1/1
· महतीम् [mahatīm] = great = महत् f. + adj. to चमूम् 2/1
· चमूम् [camūm] = army = चमू (f.) + कर्मणि to पश्य 2/1
· व्यूढाम् [vyūḍhām] = formed = व्यूढा (f.) + adj. to चमूम् 2/1
· द्रुपदपुत्रेण [drupadaputreṇa] = by the son of Drupada = द्रुपदपुत्र (m.) + कर्तरि to व्यूढाम् 3/1
· तव [tava] = your = युष्मद् (m.) + सम्बन्धे to शिष्येण 6/1
· शिष्येण [śiṣyeṇa] = disciple = शिष्य (m.) + adj. to द्रुपदपुत्रेण 3/1
o शास् (2P) to teach + क्यप् । शास इदङ्हलोः 6.4.34। इति उपधायाः इत्त्वम्, शासवसिधसीनां च 8.3.60 इति सकारस्य मूर्धन्यत्वम् ।
· धीमता [dhīmatā] = brilliant = धीमत् m. + adj. to द्रुपदपुत्रेण 3/1
o धीः अस्यास्तीति धीमान् । धी + मतुँप् 5.2.94
॥ १-३॥
O Teacher (आचार्य S/1) ! Please look (पश्य II/1) at this great army (एताम् 2/1 महतीम् 2/1 चमूम् 2/1) of the sons of Pāṇḍu (पाण्डु-पुत्राणाम् 6/3), formed (व्यूढाम् 2/1) and led by your brilliant disciple (तव 6/1 धीमता 3/1 शिष्येण 3/1), the son of Drupada (द्रुपद-पुत्रेण 3/1).
Main sentence:
एताम् 2/1 चमूम् 2/1 पश्य II/1 । Please see this army.
Description of चमूम् 2/1 #1:
पाण्डुपुत्राणाम् 6/3 (of the sons of Pāṇḍu) चमूम् 2/1 (army).
Description of चमूम् 2/1 #2:
महतीम् 2/1 (great) चमूम् 2/1 (army).
Description of चमूम् 2/1 #3:
व्यूढाम् 2/1 (formed) द्रुपदपुत्रेण 3/1 (by the son of Drupada) .
Description of द्रुपदपुत्रेण 3/1 #1:
तव 6/1 (your) धीमता 3/1 (brilliant) शिष्येण 3/1 (disciple)
