7th Chapter 11th Sloka

बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् ।

धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥७.११॥

balaṃ balavatāṃ cāhaṃ kāmarāgavivarjitam |

dharmāviruddho bhūteṣu kāmo'smi bharatarṣabha ||7.11||

बलम् ^1/1 बलवताम् ^6/3 च ⁰ अहम् ^1/1 काम-राग-विवर्जितम् ^1/1 ।

धर्म-अविरुद्धः ^1/1 भूतेषु ^7/3 कामः ^1/1 अस्मि ^I/1 भरतर्षभ ^S/1 ॥७.११॥

·       बलम् [balam] = strenth = बल (n.) + S.C. to अहम् 1/1

·       बलवताम् [balavatām] = of the strong = बलवत् m. + निर्धारणे 6/3

·       च [ca] = and = अव्ययम्

·       अहम् [aham] = I = अस्मद् m. + कर्तरि to (अस्मि) 1/1

·       कामरागविवर्जितम् [kāmarāgavivarjitam] = free from desire and attachment = कामरागविवर्जित n. + adj. to बल 1/1

कामः च रागः च कामरागौ (ID), ताभ्यां विवर्जितम् कामरागविवर्जितम् (3T) ।

·       धर्माविरुद्धः [dharmāviruddhaḥ] = not opposed to dharma = धर्माविरुद्ध m. + adj. to कामः 1/1

·       भूतेषु [bhūteṣu] = in all beings = भूत (n.) + अधिकरणे 7/3

·       कामः [kāmaḥ] = desire = काम (m.) + S.C. to (अहम्) 1/1

·       अस्मि [asmi] = I am = अस् (2P) to be + लट्/कर्तरि/I/1

·       भरतर्षभ [bharatarṣabha] = the foremost in the clan of Bharata = भरतर्षभ m. + सम्बोधने 1/1

Arjuna, the foremost in the clan of Bharata! In the strong I am the strength that is free from desire and attachment. In all beings, I am the desire that is not opposed to dharma.

Sentence 1:

Arjuna, the foremost in the clan of Bharata (भरतर्षभ ^S/1)! In the strong (बलवताम् ^6/3) I (अहम् ^1/1) am the strength (बलम् ^1/1) that is free from desire and attachment (काम-राग-विवर्जितम् ^1/1).

Sentence 2:

In all beings (भूतेषु ^7/3), I am (अस्मि ^I/1) the desire (कामः ^1/1) that is not opposed to dharma (धर्म-अविरुद्धः ^1/1).

बलम् ^1/1 सामर्थ्यम् ^1/1 ओजः ^1/1 बलवताम् ^6/3 अहम् ^1/1, तत् ^1/1 च ⁰ बलम् ^1/1 काम-राग-विवर्जितम् ^1/1, कामः ^1/1 च ⁰ रागः ^1/1 च ⁰ कामरागौ ^1/2 – कामः ^1/1 तृष्णा ^1/1 असंनिकृष्टेषु ^7/3 विषयेषु ^7/3, रागः ^1/1 रञ्जना ^1/1 प्राप्तेषु ^7/3 विषयेषु ^7/3 – ताभ्याम् ^3/2 काम-रागाभ्याम् ^3/2 विवर्जितम् ^1/1 देह-आदि-धारण-मात्र-अर्थम् ^1/1 बलम् ^1/1 सत्त्वम् ^1/1 अहम् ^1/1 अस्मि ^I/1; न ⁰ तु ⁰ यत् ^1/1 संसारिणाम् ^6/3 तृष्णा-राग-कारणम् ^1/1 । किञ्च ⁰ – धर्म-अविरुद्धः ^1/1 धर्मेण ^3/1 शास्त्र-अर्थेन ^3/1 अविरुद्धः ^3/1 यः ^1/1 प्राणिषु ^7/3 भूतेषु ^7/3 कामः ^1/1, यथा ⁰ देह-धारण-मात्र-आदि-अर्थः ^1/1 अशन-पान-आदि-विषयः ^1/1, स कामः अस्मि ^I/1 हे भरतर्षभ ^S/1 ॥

7th Chapter 10th Sloka

बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।

बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥७.१०॥

bījaṃ māṃ sarvabhūtānāṃ viddhi pārtha sanātanam |

buddhirbuddhimatāmasmi tejastejasvināmaham ||7.10||

बीजम् ^2/1 माम् ^2/1 सर्वभूतानाम् ^6/3 विद्धि ^II/1 पार्थ ^S/1 सनातनम् ^2/1 ।

बुद्धिः ^1/1 बुद्धिमताम् ^6/3 अस्मि ^I/1 तेजः ^1/1 तेजस्विनाम् ^6/3 अहम् ^1/1 ॥७.१०॥

·       बीजम् [bījam] = seed = बीज (n.) + O.C. to माम् 2/1

·       माम् [mām] = me = अस्मद् m. + कर्मणि to विद्धि 2/1

·       सर्वभूतानाम् [sarvabhūtānām] = of all beings = सर्वभूत (n.) + सम्बन्धे to बीजम् 6/3

सर्वाणि भूतानि इति सर्वभूतानि, तेषाम् । (KT)

·       विद्धि [viddhi] = please know = विद् (2P) to know + लोट्/कर्तरि/II/1

·       पार्थ [pārtha] = Pārtha = पार्थ (m.) + सम्बोधने 1/1

·       सनातनम् [sanātanam] = eternal = सनातन m. + adj. to माम् 2/1

·       बुद्धिः [buddhiḥ] = intellect = बुद्धि (f.) + S.C. to (अहम्) 1/1

·       बुद्धिमताम् [buddhimatām] = those that have the capacity to discriminate = बुद्धिमत् m. + निर्धारणे 6/3

·       अस्मि [asmi] = I am = अस् (2P) to be + लट्/कर्तरि/I/1

·       तेजः [tejaḥ] = brilliance = तेजस् (n.) + S.C. to अहम् 1/1

·       तेजस्विनाम् [tejasvinām] = of the brilliant = तेजस्विन् m. + निर्धारणे 6/3

·       अहम् [aham] = I = अस्मद् m. + कर्तरि to अस्मि 1/1

Pārtha! Understand me as the one who is the eternal seed in all beings. I am the intellect of those that have the capacity to discriminate; I am the brilliance in the brilliant.

Sentence 1:

Pārtha (पार्थ ^S/1)! Understand (विद्धि ^II/1) me (माम् ^2/1) as the one who is the eternal (सनातनम् ^2/1) seed (बीजम् ^2/1) in all beings (सर्वभूतानाम् ^6/3).

Sentence 2:

I am (अस्मि ^I/1) the intellect (बुद्धिः ^1/1) of those that have the capacity to discriminate (बुद्धिमताम् ^6/3); I (अहम् ^1/1) am the brilliance (तेजः ^1/1) in the brilliant (तेजस्विनाम् ^6/3).

बीजम् ^2/1 प्ररोह-कारणम् ^2/1 माम् ^2/1 विद्धि ^II/1 सर्वभूतानाम् ^6/3 हे ⁰ पार्थ ^S/1 सनातनम् ^2/1 चिरन्तनम् ^2/1 । किञ्च ⁰, बुद्धिः ^1/1 विवेक-शक्तिः ^1/1 अन्तःकरणस्य ^6/1 बुद्धिमताम् ^6/3 विवेक-शक्तिमताम् ^6/3 अस्मि ^I/1, तेजः ^1/1 प्रागल्भ्यम् ^1/1 तद्वताम् ^6/3 तेजस्विनाम् ^6/3 अहम् ^1/1 ॥