अहो बत महत्पापं कर्तुं व्यवसिता वयम् ।
यद्राज्यसुखलोभेन हन्तुं स्वजनमुद्यताः ॥१.४५॥
aho bata mahatpāpaṃ kartuṃ vyavasitā vayam |
yadrājyasukhalobhena hantuṃ svajanamudyatāḥ ||1.45||
अहो 0 बत 0 महत् 2/1 पापम् 2/1 कर्तुम् 0 व्यवसिताः 1/3 वयम् 1/3 ।
यद् 0 (यस्मात्) राज्यसुखलोभेन 3/1 हन्तुम् 0 स्वजनम् 2/1 उद्यताः 1/3 ॥१.४५॥
Alas! Ready to kill our own people due to greed for a kingdom and its pleasures, we are determined to commit a grave sin!
Alas (अहो 0 बत 0)! (Because we are) (यद् 0) ready (उद्यताः 1/3) to kill (हन्तुम् 0) our own people (स्वजनम् 2/1) due to greed for a kingdom and its pleasures (राज्यसुखलोभेन 3/1), we (वयम् 1/3) are determined (व्यवसिताः 1/3) to commit (कर्तुम् 0) a grave (महत् 2/1) sin (पापम् 2/1)!
· अहो [aho] = exclamation to express sorrow = अव्ययम्
· बत [bata] = exclamation to express sorrow = अव्ययम्
· महत् [mahat] = great = महत् n. + adj. to पापम् 2/1
· पापम् [pāpam] = sin = पाप (n.) + कर्मणि to कर्तुम् 2/1
· कर्तुम् [kartum] = to commit = अव्ययम्
o कृ to do + तुमुँन्
· व्यवसिताः [vyavasitāḥ] = determined = व्यवसित m. + subject complement to वयम् 1/3
· वयम् [vayam] this = अस्मद् (pron. m.) + कर्तरि to (भवामः) 1/3
· यद् [yad] = because = अव्ययम्
· राज्यसुखलोभेन [rājyasukhalobhena] = by the greed for the kingdom and the pleasure = राज्यसुखलोभ (m.) + हेतौ 3/1
o राज्यं च सुखं च राज्यसुखे (ID), तयोः लोभः राज्यसुखलोभः (6T), तेन ।
· हन्तुम् [hantum] = to kill = अव्ययम्
o हन् to kill + तुमुँन्
· स्वजनम् [svajanam] = our own people = स्वजन (m.) + कर्मणि 2/1
o स्वस्य (of own) जनः (people) स्वजनः । षष्ठीतत्पुरुषसमासः
· उद्यताः [udyatāḥ] = ready = उद्यत (m.) + adj. to वयम् 1/3
अन्वयः
यद् 0 (यस्मात्) (वयम्) राज्यसुखलोभेन 3/1 स्वजनम् 2/1 हन्तुम् 0 उद्यताः 1/3, अहो 0 बत 0 वयम् 1/3 महत् 2/1 पापम् 2/1 कर्तुम् 0 व्यवसिताः 1/3 ।
Main sentence:
अहो 0 बत 0 वयम् 1/3 महत् 2/1 पापम् 2/1 कर्तुम् 0 व्यवसिताः 1/3 ।
Fie upon us (अहो 0 बत 0) ! We (वयम् 1/3) are determined (व्यवसिताः 1/3) to commit (कर्तुम् 0) a great (महत् 2/1) sin (पापम् 2/1),
The reason for the main sentence:
यद् 0 (यस्मात्) राज्यसुखलोभेन 3/1 स्वजनम् 2/1 हन्तुम् 0 उद्यताः 1/3 ॥४५॥
because (यद् 0) we are ready (उद्यताः 1/3) to kill (हन्तुम् 0) our own people (स्वजनम् 2/1) by the greed for the kindom and the pleasure (राज्यसुखलोभेन 3/1).
