2nd Chapter 4th Sloka

अर्जुन उवाच ।

कथं भीष्ममहं सङ्ख्ये द्रोणं च मधुसूदन ।

इषुभिः प्रतियोत्स्यामि पूजार्हावरिसूदन ॥२.४॥

 

arjuna uvāca |

kathaṃ bhīṣmamahaṃ saṅkhye droṇaṃ ca madhusūdana |

iṣubhiḥ pratiyotsyāmi pūjārhāvarisūdana ||2.4||

 

अर्जुनः ^1/1 उवाच ^III/1 ।

कथम् ⁰ भीष्मम् ^2/1 अहम् ^1/1 सङ्ख्ये ^7/1 द्रोणम् ^2/1 च ⁰ मधुसूदन ^S/1 ।

इषुभिः ^3/3 प्रतियोत्स्यामि ^I/1 पूजार्हौ ^2/2 अरिसूदन ^S/1 ॥२.४॥

 

Arjuna said:

Madhusūdana! The destroyer of foes! How will I, in this battle, fight with arrows against Bhīṣma and Droṇa, who are worthy of my worship?

 

Arjuna (अर्जुनः ^1/1) said (उवाच ^III/1):

Madhusūdana (मधुसूदन ^S/1)! The destroyer of foes! (अरिसूदन ^S/1) How (कथम् ⁰) will I (अहम् ^1/1) fight (प्रतियोत्स्यामि ^I/1), in this battle (सङ्ख्ये ^7/1), with arrows (इषुभिः ^3/3) against Bhīṣma (भीष्मम् ^2/1) and (च ⁰) Droṇa (द्रोणम् ^2/1), who are worthy of my worship (पूजार्हौ ^2/2)?

 

·       अर्जुनः [arjunaḥ] = Arjuna = अर्जुन (m.) + कर्तरि to उवाच 1/1  

·       उवाच [uvāca] = said = वच् (2P) to say + लिट्/कर्तरि/III/1

·       कथम् [katham] = how = अव्ययम्

o   किम् (what) + थाल् (in the manner of …)      5.3.23 प्रकरणवचने थाल् ।

·       भीष्मम् [bhīṣmam] = Bhīṣma = भीष्म (m.) + कर्मणि to प्रतियोत्स्यामि 2/1

·       अहम् [aham] = I = अस्मद् (pron. m.) + कर्तरि to प्रतियोत्स्यामि 1/1

·       सङ्ख्ये [saṅkhye] = in the battle = सङ्ख्य (n.) + अधिकरणे to प्रतियोत्स्यामि 7/1

·       द्रोणम् [droṇam] = Droṇa = द्रोण (m.) + कर्मणि to प्रतियोत्स्यामि 2/1

·       मधुसूदन [madhusūdana] = Madhusūdana (Kṛṣṇa) = मधुसूदन (m.) + सम्बोधने 1/1

o   Killer of the demon called Madhu

o   मधु + सूद् (1A) to kill + ल्यु (कर्तरि)      3.1.134 नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः ।

·       इषुभिः [iṣubhiḥ] = with arrows = इषु (m. or n.) + करणे to प्रतियोत्स्यामि 3/3

·       प्रतियोत्स्यामि [pratiyotsyāmi] = I will fight against = प्रति + युध् to fight against + लृट्/कर्तरि/I/1

परस्मैपद is आर्ष. युध् being आत्मनेपदी, the form is प्रतियोत्स्ये. See आनन्दगिरिटीका.

·       पूजार्हौ [pūjārhau] = ones who deserve worship = पूजार्ह (m.) + adj. to भीष्मम् and द्रोणम् 2/2

·       अरिसूदन [arisūdana] = O! Slayer of enemies (Kṛṣṇa) = अरिसूदन + सम्बोधने 1/1

o   अरि (enemy) + सूद् (1A) to kill + ल्यु               3.1.134 नन्दिग्रहिपचादिभ्यो ल्युणिन्यचः ।

 

 

अन्वयः

अर्जुनः ^1/1 उवाच ^III/1 ।

मधुसूदन ^S/1 अरिसूदन ^S/1 कथम् ⁰ अहम् ^1/1 सङ्ख्ये ^7/1 भीष्मम् ^2/1 द्रोणम् ^2/1 च ⁰ पूजार्हौ ^2/2 इषुभिः ^3/3 प्रतियोत्स्यामि ^I/1 ।

 

Sentence 1:

अर्जुनः ^1/1 उवाच ^III/1 ।

Arjuna (अर्जुनः ^1/1) said (उवाच ^III/1).

 

 Sentence 2:

मधुसूदन ^S/1 कथम् ⁰ अहम् ^1/1 भीष्मम् ^2/1 द्रोणम् ^2/1 च ⁰ पूजार्हौ ^2/2 सङ्ख्ये ^7/1 इषुभिः ^3/3 प्रतियोत्स्यामि ^I/1 अरिसूदन ^S/1 ॥२.४॥

O! the killer of demons (मधुसूदन ^S/1)! How (कथम् ⁰) do I (अहम् ^1/1) fight against (प्रतियोत्स्यामि ^I/1) Bhīṣma (भीष्मम् ^2/1) and (च ⁰) Droṇa (द्रोणम् ^2/1), who are worshipful (पूजार्हौ ^2/2), by arrows (इषुभिः ^3/3) in the battle (सङ्ख्ये ^7/1), O! the slayer of enemies (अरिसूदन ^S/1)!