4th Chapter 17th Sloka

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः ।

अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥४.१७॥

karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ |

akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ ||4.17||

कर्मणः ^6/1 हि ⁰ अपि ⁰ बोद्धव्यम् ^1/1 बोद्धव्यम् ^1/1 च ⁰ विकर्मणः ^6/1 ।

अकर्मणः ^6/1 च ⁰ बोद्धव्यम् ^1/1 गहना ^1/1 कर्मणः ^6/1 गतिः ^1/1 ॥४.१७॥

·         कर्मणः [karmaṇaḥ] = action = कर्मन् (n.) + कर्मणि 6/1           

·         हि [hi] = because = अव्ययम्

·         बोद्धव्यम् [boddhavyam] = to be known = कर्मन् (n.) + 1/1 

·         बोद्धव्यम् [boddhavyam] = to be known = कर्मन् (n.) + 1/1 

·         च [ca] = and = अव्ययम्           

·         विकर्मणः [vikarmaṇaḥ] = forbidden action = विकर्मन् (n.) + कर्मणि 6/1      

·         अकर्मणः [akarmaṇaḥ] = actionless = अकर्मन् (n.) + कर्मणि 6/1        

·         बोद्धव्यम् [boddhavyam] = to be known = कर्मन् (n.) + 1/1 

·         गहना [gahanā] = difficult = गहना (f.) + adj. to गतिः 1/1

·         कर्मणः [karmaṇaḥ] = action = कर्मन् (n.) + सम्बन्धे 6/1          

·         गतिः [gatiḥ] = nature = गति (f.) + adj. to गतिः 1/1

o   गम् + क्तिन् ।

Action (enjoined by the scriptures) is also to be known. Forbidden action and actionlessness must also be known. (This is) because the nature of karma is difficult (to understand).

Sentence 1:

कर्मणः ^6/1 अपि ⁰ बोद्धव्यम् ^1/1

Action (कर्मणः ^6/1) is also (अपि ⁰) to be known (बोद्धव्यम् ^1/1).

Sentence 2:

विकर्मणः ^6/1 च ⁰ बोद्धव्यम् ^1/1 ।

Forbidden action (विकर्मणः ^6/1) is also (च ⁰) to be known (बोद्धव्यम् ^1/1).

Sentence 3:

अकर्मणः ^6/1 च ⁰ बोद्धव्यम् ^1/1

Actionlessness (अकर्मणः ^6/1) is also (च ⁰) to be known (बोद्धव्यम् ^1/1).

Sentence 4:

हि ⁰ कर्मणः ^6/1 गतिः ^1/1 गहना ^1/1 ॥४.१७॥

Because (हि ⁰) the nature (गतिः ^1/1) of karma (कर्मणः ^6/1) is difficult (गहना ^1/1).

न ⁰ च ⁰ एतत् ^1/1 त्वया ^3/1 मन्तव्यम् ^1/1 -- कर्म ^1/1 नाम ⁰ देह-आदि-चेष्टा ^1/1 लोक-प्रसिद्धम् ^1/1, अकर्म ^1/1 नाम ⁰ तत्-अक्रिया ^1/1 तूष्णीम् ⁰ आसनम् ^1/1; किम् ^1/1 तत्र ⁰ बोद्धव्यम् ^1/1 ? इति ⁰ । कस्मात् ^5/1, उच्यते ^III/1 --

कर्मणः ^6/1 शास्त्र-विहितस्य ^6/1 हि ⁰ यस्मात् ^5/1 अपि ⁰ अस्ति ^III/1 बोद्धव्यम् ^1/1, बोद्धव्यम् ^1/1 च ⁰ अस्ति ^III/1 एव ⁰ विकर्मणः ^6/1 प्रतिषिद्धस्य ^6/1, तथा ⁰ अकर्मणः ^6/1 च ⁰ तूष्णींभावस्य ^6/1 बोद्धव्यम् ^1/1 अस्ति ^III/1 इति ⁰ त्रिषु ^7/3 अपि ⁰ अध्याहारः ^1/1 कर्तव्यः ^1/1। यस्मात् ^5/1 गहना ^1/1 विषमा ^1/1 दुर्ज्ञेया ^1/1 -- कर्मणः ^6/1 इति ⁰ उपलक्षणार्थम् ⁰ कर्मादीनाम् ^6/3 – कर्म-अकर्म-विकर्मणाम् ^6/3 गतिः ^1/1 याथात्म्यम् ^1/1 तत्त्वम् ^1/1 इत्यर्थः ^1/1॥

4th Chapter 16th Sloka

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः ।

तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥४.१६॥

kiṃ karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitāḥ |

tatte karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt ||4.16||

किम् ^1/1 कर्म ^1/1 किम् ^1/1 अकर्म ^1/1 इति ⁰ कवयः ^1/3 अपि ⁰ अत्र ⁰ मोहिताः ^1/3 ।

तत् ^2/1 ते ^4/1 कर्म ^2/1 प्रवक्ष्यामि ^I/1 यत् ^2/1 ज्ञात्वा ⁰ मोक्ष्यसे ^II/1 अशुभात् ^5/1 ॥४.१६॥

·         किम् [kim] = what = किम् (pron. n.) + 1/1   

·         कर्म [karma] = action = कर्मन् (n.) + 1/1       

·         किम् [kim] = what = किम् (pron. n.) + 1/1   

·         अकर्म [karma] = actionlessness. = अकर्मन् (n.) + 1/1

o   न कर्म अकर्म (NT) ।      

·         इति [iti] = thus = अव्ययम्       

·         कवयः [kavayaḥ] = seers (scholars) = कवि (m.) + 1/3       

·         अपि [api] = even = अव्ययम्    

·         अत्र [atra] = with reference to this = अव्ययम्           

·         मोहिताः [mohitāḥ] = confused = मोहित (m.) + 1/3 

·         तत्  [tat] = that = तद् (pron. n.) + adj. to कर्म 2/1   

·         ते [te] = for you = युष्मद् (pron. m.) + सम्प्रदाने to प्रवक्ष्यामि 4/1         

·         कर्म [karma] = action = कर्मन् (n.) + कर्मणि to प्रवक्ष्यामि 2/1    

·         प्रवक्ष्यामि [pravakṣyāmi] = I will tell = प्र + वच् to say + लृट्/कर्तरि/I/1     

·         यत् [yat] = which = यद् (pron. n.) + कर्मणि to ज्ञात्वा 2/1       

·         ज्ञात्वा [jñātvā] = having known = अव्ययम्    

·         मोक्ष्यसे [mokṣyase] = you will be freed = मुच् to be free + लृट्/कर्तरि/II/1          

·         अशुभात् [aśubhāt] = from inauspicious (संसार) = अशुभ (n.) + अपादाने 5/1

Even the seers (scholars) are confused with reference to what is action (and) what is actionlessness. I shall tell you about action, knowing which you will be released from what is inauspicious (samsāra).

Sentence 1:

किम् ^1/1 कर्म ^1/1 किम् ^1/1 अकर्म ^1/1 इति ⁰ कवयः ^1/3 अपि ⁰ अत्र ⁰ मोहिताः ^1/3 ।

Even (अपि ⁰) the seers (scholars) (कवयः ^1/3) are confused (मोहिताः ^1/3) with reference to (अत्र ⁰) what is (किम् ^1/1) action (कर्म ^1/1) what is (किम् ^1/1) actionlessness (अकर्म ^1/1).

Sentence 2:

तत् ^2/1 कर्म ^2/1 ते ^4/1 प्रवक्ष्यामि ^I/1 यत् ^2/1 ज्ञात्वा ⁰ अशुभात् ^5/1 मोक्ष्यसे ^II/1 ॥४.१६॥

I shall tell (प्रवक्ष्यामि ^I/1) you (ते ^4/1) about action (तत् ^2/1 कर्म ^2/1), knowing (ज्ञात्वा ⁰) which (यत् ^2/1) you will be released (मोक्ष्यसे ^II/1) from what is inauspicious (samsāra) (अशुभात् ^5/1).

तत्र ⁰ कर्म ^1/1 चेत् ⁰ कर्तव्यम् ^1/1 त्वद्वचनात् ^5/1 एव ⁰ करोमि ^I/1 अहम् ^1/1, किम् ⁰ विशेषितेन ^3/1 “पूर्वैः ^3/3 पूर्वतरम् ^2/1 कृतम् ^2/1” (गीता 4.15) इत्युच्यते ^III/1; यस्मात् ^5/1 महत् ^1/1 वैषम्यम् ^1/1 कर्मणि ^7/1 । कथम् ⁰ ? -

“किम् ^1/1 कर्म ^1/1 किम् ^1/1 च ⁰ अकर्म ^1/1“ इति ⁰ कवयः ^1/3 मेधाविनः ^1/3 अपि ⁰ अत्र ⁰ अस्मिन् ^7/1 कर्मादि-विषये ^7/1 मोहिताः ^1/3 मोहम् ^2/1 गताः ^1/3। तत् ^2/1 अतः ⁰ ते ^4/1 तुभ्यम् ^4/1 अहम् ^1/1 कर्म ^2/1 अकर्म ^2/1 च ⁰ प्रवक्ष्यामि ^I/1, यत् ^2/1 ज्ञात्वा ⁰ विदित्वा ⁰ कर्मादि ^2/1 मोक्ष्यसे ^II/1 अशुभात् ^5/1 संसारात् ^5/1 ॥