7th Chapter 3rd Sloka

मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।

यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥७.३॥

manuṣyāṇāṃ sahasreṣu kaścidyatati siddhaye |

yatatāmapi siddhānāṃ kaścinmāṃ vetti tattvataḥ ||7.3||

मनुष्याणाम् ^6/3 सहस्रेषु ^7/3 कश्चित् ⁰ यतति ^III/1 सिद्धये ^4/1 ।

यतताम् ^6/3 अपि ⁰ सिद्धानाम् ^6/3 कश्चित् ⁰ माम् ^2/1 वेत्ति ^III/1 तत्त्वतः ⁰ ॥७.३॥

·       मनुष्याणाम् [manuṣyāṇām] = of people = मनुष्य m. + सम्बन्धे to सहस्रेषु 6/3

·       सहस्रेषु [sahasreṣu] = among thousands = सहस्र n. + निर्धारणे 7/3

·       कश्चित् [kaścit] = a rare person = अव्ययम्

कः + चित्

·       यतति [yatati] = makes effort = यत् (1A) to strive after + लट्/कर्तरि/III/1

(अनुदात्त-इट्-निमित्त-आत्मनेपदत्वस्य अनित्यम्)

·       सिद्धये [siddhaye] = for mokṣa = सिद्धि f. + तदर्थे 4/1

·       यतताम् [yatatām] = among those who are making effort = यतत् (m.) + adj. to सिद्धानाम् 6/3

यत् + शतृ

·       अपि [api] = even= अव्ययम्

·       सिद्धानाम् [siddhānām] = among those seekers = सिद्ध (m.) + निर्धारणे 6/3

·       कश्चित् [kaścit] = a rare person = अव्ययम्

·       माम् [mām] = me = अस्मद् (m.) + कर्मणि to वेत्ति 2/1

·       वेत्ति [vetti] = comes to know = विद् (2P) to know + लट्/कर्तरि/III/1

·       तत्त्वतः [tattvataḥ] = in reality = अव्ययम्

तत्त्व + तस्

Among thousands of people, a rare person makes effort for mokṣa. Even among those seekers making effort, (only) rare person comes to know me in reality.

Sentence 1:

Among thousands (सहस्रेषु ^7/3) of people (मनुष्याणाम् ^6/3), a rare person (कश्चित् ⁰) makes effort (यतति ^III/1) for mokṣa (सिद्धये ^4/1).

Sentence 2:

Even (अपि ⁰) among those seekers (सिद्धानाम् ^6/3) making effort (यतताम् ^6/3), (only) rare person (कश्चित् ⁰) comes to know (वेत्ति ^III/1) me (माम् ^2/1) in reality (तत्त्वतः ⁰).

कथम् ⁰ इति ⁰ उच्यते ^III/1 –

मनुष्याणाम् ^6/3 मध्ये ⁰ सहस्रेषु ^7/3 अनेकेषु ^7/3 कश्चित् ⁰ यतति ^III/1 प्रयत्नम् ^2/1 करोति ^III/1 सिद्धये ^4/1 सिद्ध्यर्थम् ^4/1 । तेषाम् ^6/3 यतताम् ^6/3 सिद्धानाम् ^6/3, सिद्धाः ^1/3 एव ⁰ हि ⁰ ते ^1/3 ये ^1/3 मोक्षाय ^4/1 यतन्ते ^III/3, तेषाम् ^6/3 कश्चित् ⁰ एव ⁰ हि ⁰ माम् ^2/1 वेत्ति ^III/1 तत्त्वतः ⁰ यथावत् ⁰॥

7th Chapter 2nd Sloka

ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।

यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥७.२॥

jñānaṃ te'haṃ savijñānamidaṃ vakṣyāmyaśeṣataḥ |

yajjñātvā neha bhūyo'nyajjñātavyamavaśiṣyate ||7.2||

ज्ञानम् ^2/1 ते ^4/1 अहम् ^1/1 सविज्ञानम् ^2/1 इदम् ^2/1 वक्ष्यामि ^I/1 अशेषतः ⁰ ।

यत् ^2/1 ज्ञात्वा ⁰ न ⁰ इह ⁰ भूयः ⁰ अन्यत् ^1/1 ज्ञातव्यम् ^1/1 अवशिष्यते ^III/1 ॥७.२॥

           

·       ज्ञानम् [jñānam] = knowledge = ज्ञान (n.) + कर्मणि to वक्ष्यामि 2/1

·       ते [te] = for you = युष्मद् m. + सम्प्रदाने to वक्ष्यामि 4/1

·       अहम् [aham] = I = अस्मद् m. + कर्तरि to वक्ष्यामि 1/1

·       सविज्ञानम् [savijñānam] = along with immediate knowledge = सविज्ञान n. + adj. to ज्ञानम् 2/1

विज्ञानेन सह वर्तते इति सविज्ञानं = ज्ञानम् ।

·       इदम् [idam] = this = इदम् n. + adj. to ज्ञानम् 2/1

·       वक्ष्यामि [vakṣyāmi] = will teach = वच् to tell + लृट्/कर्तरि/I/1

·       अशेषतः [aśeṣataḥ] = without any omission = अव्ययम्

·       यत् [yat] = that which (knowledge) = यद् n. + कर्मणि to ज्ञात्वा 2/1

·       ज्ञात्वा [jñātvā] = having known = अव्ययम्

·       न [na] = not = अव्ययम्

·       इह [iha] = here = अव्ययम्

·       भूयः [bhūyaḥ] = more = अव्ययम्

·       अन्यत् [anyat] = other = अन्य n. + adj. to ज्ञातव्यम् 1/1

·       ज्ञातव्यम् [jñātavyam] = that which is to be known = ज्ञातव्य n. + कर्मणि to अवशिष्यते 1/1

·       अवशिष्यते [avaśiṣyate] = is left = अव + शिष् to leave + लट्/कर्मणि/III/1

I will teach you without any omission, this knowledge, along with immediate knowledge, knowing which there remains nothing else to be known here.

Sentence 1:

I (अहम् ^1/1) will teach (वक्ष्यामि ^I/1) you (ते ^4/1) without any omission (अशेषतः ⁰), this (इदम् ^2/1) knowledge (ज्ञानम् ^2/1), along with immediate knowledge (सविज्ञानम् ^2/1), knowing (ज्ञात्वा ⁰) which (यत् ^2/1) there remains nothing (न ⁰ भूयः ⁰ अवशिष्यते ^III/1) else (अन्यत् ^1/1) to be known (ज्ञातव्यम् ^1/1) here (इह ⁰).

तत् ^1/1 च ⁰ मद्-विषयम् ^1/1 –

ज्ञानम् ^2/1 ते ^4/1 तुभ्यम् ^4/1 अहम् ^1/1 सविज्ञानम् ^2/1 विज्ञानसहितम् ^2/1 स्व-अनुभव-युक्तम् ^2/1 इदम् ^2/1 वक्ष्यामि ^I/1 कथयिष्यामि ^I/1 अशेषतः ⁰ कार्त्स्न्येन ^3/1 । तत् ^2/1 ज्ञानम् ^2/1 विवक्षितम् ^2/1 स्तौति ^III/1 श्रोतुः ^6/1 अभिमुखी-करणाय ^4/1 – यत् ^2/1 ज्ञात्वा ⁰ यत् ^2/1 ज्ञानम् ^2/1 ज्ञात्वा ⁰ न ⁰ इह ⁰ भूयः ⁰ पुनः ⁰ अन्यत् ^1/1 ज्ञातव्यम् ^1/1 पुरुषार्थ-साधनम् ^1/1 अवशिष्यते ^III/1 न ⁰ अवशिष्टम् ^1/1 भवति ^III/1। इति ⁰ मत्तत्त्वज्ञः ^1/1 यः ^1/1 सः ^1/1 सर्वज्ञः ^1/1 भवति ^III/1 इत्यर्थः ^1/1। अतः ⁰ विशिष्ट-फलत्वात् ^5/1 दुर्लभम् ^1/1 ज्ञानम् ^1/1 ॥

क् ऋ त् स् न् अ + य

क् आर् त् स् न् + य

कार्त्स्न्य