4th Chapter 20th Sloka

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः ।

कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥४.२०॥

tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ |

karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiñcitkaroti saḥ ||4.20||

त्यक्त्वा ⁰ कर्मफलासङ्गम् ^2/1 नित्यतृप्तः ^1/1 निराश्रयः ^1/1 ।

कर्मणि ^7/1 अभिप्रवृत्तः ^1/1 अपि ⁰ न ⁰ एव ⁰ किञ्चित् ⁰ करोति ^III/1 सः ^1/1॥४.२०॥

·         त्यक्त्वा [tyaktvā] = having giving up = अव्ययम्

o   त्यज् + क्त्वा

·         कर्मफासङ्गम् [karmaphāsaṅgam] =  attachment to the results of action = कर्मफासङ्ग (m.) + कर्मणि to त्यक्त्वा 2/1     

·         नित्यतृप्तः [nityatṛptaḥ] = always contented = नित्यतृप्त (m.) + 1/1 

·         निराश्रयः [nirāśrayaḥ] = being not dependent on anything = निराश्रय (m.) + 1/1           

·         कर्मणि [karmaṇi] = in action = कर्मन् (n.) + 7/1       

·         अभिप्रवृत्तः [abhipravṛttaḥ] = fully engaged = अभिप्रवृत्त (m.) + 1/1           

·         अपि [api] = even = अव्ययम्

·         न [na] = not = अव्ययम्

·         एव [eva] = indeed = अव्ययम्

·         किञ्चित् [kiñcit] = at all = अव्ययम्

·         करोति [karoti] = does = कृ (8U) to do + लट्/कर्तरि/III/1

·         सः [saḥ] = he = तद् (pron. m.) + 1/1           

Giving up the deep attachment to the results of action, always contented, being not dependent on anything, he does not do anything even though fully engaged in action.

Sentence 1:

त्यक्त्वा ⁰ कर्मफलासङ्गम् ^2/1 नित्यतृप्तः ^1/1 निराश्रयः ^1/1 ।

कर्मणि ^7/1 अभिप्रवृत्तः ^1/1 अपि ⁰ न ⁰ एव ⁰ किञ्चित् ⁰ करोति ^III/1 सः ^1/1 ॥४.२०॥

Giving up (त्यक्त्वा ⁰) the deep attachment to the results of action (कर्मफलासङ्गम् ^2/1), always contented (नित्यतृप्तः ^1/1), being not dependent on anything (निराश्रयः ^1/1), he (सः ^1/1) does not (न ⁰) do (करोति ^III/1) anything (किञ्चित् ⁰ एव ⁰) even though (अपि ⁰) fully engaged (अभिप्रवृत्तः ^1/1) in action (कर्मणि ^7/1).

यः ^1/1 तु ⁰ अकर्म-आदि-दर्शी ^1/1, सः ^1/1 अकर्म-आदि-दर्शनात् ^5/1 एव ⁰ निष्कर्मा ^1/1 (निष्कर्मन् पुं) सन्न्यासी ^1/1 जीवन-मात्र-अर्थ-चेष्टः ^1/1 सन् ^1/1 कर्मणि ^7/1 न ⁰ प्रवर्तते ^III/1, यद्यपि ⁰ प्राक् ⁰ विवेकतः ⁰ प्रवृत्तः ^1/1।

यः ^1/1 तु ⁰ प्रारब्ध-कर्मा ^1/1 सन् ^1/1 उत्तरकालम् ⁰ उत्पन्न-आत्म-सम्यग्-दर्शनः ^1/1 स्यात् ^III/1, सः ^1/1 कर्मणि ^7/1 प्रयोजनम् ^2/1 अपश्यन् ^1/1 ससाधनम् ^2/1 कर्म ^2/1 परित्यजति ^III/1 एव ⁰ । सः ^1/1 कुतश्चित् ⁰ निमित्तात् ^5/1 कर्म-परित्याग-असंभवे ^7/1 सति ^7/1 कर्मणि ^7/1 तत्फले ^7/1 च ⁰ सङ्ग-रहिततया ^3/1 स्वप्रयोजन-अभावात् ^5/1 लोक-संग्रहार्थम् ⁰ पूर्ववत् ⁰ कर्मणि ^7/1 प्रवृत्तः ^1/1 अपि ⁰ नैव ⁰ किञ्चित् ⁰ करोति ^III/1, ज्ञानाग्निदग्धकर्मत्वात् ^5/1 । तदीयम् ^1/1 कर्म ^1/1 अकर्म ^1/1 एव ⁰ सम्पद्यते ^III/1 इति ⁰ एतम् ^2/1 अर्थम् ^2/1 दर्शयिष्यन् ^1/1 आह ^III/1 –

त्यक्त्वा ⁰ कर्मसु ^7/3 अभिमानम् ^2/1 फल-आसङ्गम् ^2/1 च ⁰ यथोक्तेन ^3/1 ज्ञानेन ^3/1 नित्य-तृप्तः ^1/1 निराकाङ्क्षः ^1/1 विषयेषु ^7/3 इत्यर्थः ^1/1। निराश्रयः ^1/1 आश्रय-रहितः ^1/1, आश्रयः ^1/1 नाम ⁰ यत् ^2/1 आश्रित्य ⁰ पुरुषार्थम् ^2/1 सिसाधयिषति ^III/1, दृष्ट-अदृष्ट-इष्टफल-साधन-आश्रय-रहितः ^1/1 इत्यर्थः ^1/1। विदुषा ^3/1 क्रियमाणम् ^1/1 कर्म ^1/1 परमार्थतः ⁰ अकर्म ^1/1 एव ⁰, तस्य ^6/1 निष्क्रिय-आत्म-दर्शन-संपन्नत्वात् ^5/1। तेन ^3/1 एवंभूतेन ^3/1 स्वप्रयोजन-अभावात् ^5/1 ससाधनम् ^2/1 कर्म ^2/1 परित्यक्तव्यम् ^1/1 एव ⁰ इति ⁰ प्राप्ते ^7/1, ततः ⁰ निर्गम-असंभवात् ^5/1 लोक-संग्रह-चिकीर्षया ^3/1 शिष्ट-विगर्हण-परिजिहीर्षया ^3/1 वा ⁰ पूर्ववत् ⁰ कर्मणि ^7/1 अभिप्रवृत्तः ^1/1 अपि ⁰  निष्क्रिय-आत्म-दर्शन-संपन्नत्वात् ^5/1 न ⁰ एव ⁰ किञ्चित् ⁰ करोति ^III/1 सः ^1/1॥

4th Chapter 19th Sloka

यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः ।

ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥४.१९॥

yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ |

jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ

यस्य ^6/1 सर्वे ^1/3 समारम्भाः ^1/3 कामसङ्कल्पवर्जिताः ^1/3 ।

ज्ञानाग्निदग्धकर्माणम् ^2/1 तम् ^2/1 आहुः ^III/3 पण्डितम् ^2/1 बुधाः ^1/3 ॥४.१९॥

·         यस्य [yasya] = for whom = यद् (pron. m.) + 6/1   

·         सर्वे [sarve] = all = सर्व (pron. m.) + 1/3      

·         समारम्भाः [samārambhāḥ] = undertakings = समारम्भ (m.) + 1/3  

·         कामसङ्कल्पवर्जिताः [kāmasaṅkalpavarjitāḥ] = free from desire (for results) and will = कामसङ्कल्पवर्जित (m.) + 1/3

o   कामाः च सङ्कल्पाः च कामसङ्कल्पाः (ID), तैः कामैः कग्कल्पैः वर्जिताः (3T)।

·         ज्ञानाग्निदग्धकर्माणम् [jñānāgnidagdhakarmāṇam] = one whose actions are burned up by the fire of knowledge = ज्ञानाग्निदग्धकर्मन् (m.) + complement to तम् 2/1       

o   ज्ञानम् एव अग्निः ज्ञानाग्निः (KT), तेन दग्धानि कर्माणि यस्य सः ज्ञानाग्निदग्धकर्मा (316B), तम् ।

·         पश्येत् [paśyet] = sees = दृश् (1P) to see + विधिलिङ्/कर्तरि/III/1    

·         तम् [tam] = him = तद् (pron. m.) + 2/1       

·         आहुः [āhuḥ] = call = ब्रूञ् (2P) to say + लट्/कर्तरि/III/1

·         पण्डितम् [paṇḍitam] = wise = पण्डित (m.) + complement to तम् 2/1        

·         बुधाः [budhāḥ] = sages = बुध (m.) + 1/3     

The one for whom all undertakings are free from desire (for results) and will, whose actions are burned up by the fire of knowledge, the sages call that person wise.

Sentence 1:

यस्य ^6/1 सर्वे ^1/3 समारम्भाः ^1/3 कामसङ्कल्पवर्जिताः ^1/3 ।

ज्ञानाग्निदग्धकर्माणम् ^2/1 तम् ^2/1 आहुः ^III/3 पण्डितम् ^2/1 बुधाः ^1/3 ॥४.१९॥

The one for whom (यस्य ^6/1) all (सर्वे ^1/3) undertakings (समारम्भाः ^1/3) are free from desire (for results) and will (कामसङ्कल्पवर्जिताः ^1/3), whose actions are burned up by the fire of knowledge (ज्ञानाग्निदग्धकर्माणम् ^2/1), the sages (बुधाः ^1/3) call (आहुः ^III/3) that person (तम् ^2/1) wise (पण्डितम् ^2/1).

तत् ^1/1 एतत् ^1/1 कर्मणि ^7/1 अकर्म-दर्शनम् ^1/1 स्तूयते ^III/1 --

यस्य ^6/1 यथोक्त-दर्शिनः ^6/1 सर्वे ^1/3 यावन्तः ^1/3 समारम्भाः ^1/3 सर्वाणि ^1/3 कर्माणि ^1/3, [समारभ्यन्ते ^III/3 इति ⁰ समारम्भाः ^1/3], काम-सङ्कल्प-वर्जिताः ^1/3 [कामैः ^3/3 तत्कारणैः ^3/3 च ⁰ संकल्पैः ^3/3 वर्जिताः ^1/3] मुधा ⁰ एव ⁰ चेष्टामात्राः ^1/3 अनुष्ठीयन्ते ^III/3; प्रवृत्तेन ^3/1 चेत् ⁰ लोक-संग्रह-अर्थम् ^1/1, निवृत्तेन ^3/1 चेत् ⁰ जीवनमात्र-अर्थम् ^1/1। तम् ^2/1 ज्ञान-अग्नि-दग्ध-कर्माणम् ^2/1 [कर्म-आदौ ^7/1 अकर्म-आदि-दर्शनम् ^1/1 ज्ञानम् ^1/1 तत् ^1/1 एव ⁰ अग्निः ^1/1 तेन ^3/1 ज्ञान-अग्निना ^3/1 दग्धानि ^1/3 शुभ-अशुभ-लक्षणानि ^1/3 कर्माणि ^1/3 यस्य ^6/1] तम् ^2/1 आहुः ^III/3 परम-अर्थतः ⁰ पण्डितम् ^2/1 बुधाः ^1/3 ब्रह्म-विदः ^1/3 ॥

तत् ^1/1 एतत् ^1/1 कर्मणि ^7/1 अकर्म-दर्शनम् ^1/1 स्तूयते ^III/1 --