2nd Chapter 50th Sloka

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।

तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥२.५०॥

 

buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |

tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||2.50||

 

बुद्धियुक्तः ^1/1 जहाति ^III/1 इह ⁰ उभे ^2/2 सुकृतदुष्कृते ^2/2 ।

तस्मात् ^5/1 योगाय ^4/1 युज्यस्व ^II/1 योगः ^1/1 कर्मसु ^7/3 कौशलम् ^1/1 ॥२.५०॥

 

·       बुद्धियुक्तः [buddhiyuktaḥ] = One who is endowed with the samatva-buddhi = बुद्धियुक्त (m.) + 1/1

·       जहाति [jahāti] = gives up = हा (3P) to give up + लट्/कर्तरि/III/1

·       इह [iha] = here = अव्ययम्

·       उभे [ube] = both = उभ (pron. n.) + adj. to सुकृतदुष्कृते 2/2

·       सुकृतदुष्कृते [sukṛtaduṣkṛte] = puṇya and pāpa = सुकृतदुष्कृत (n.) + कर्मणि to जहाति 2/2

o   सुकृतं (puṇya) च दुष्कृतं (pāpa) च सुकृतदुष्कृते (इतरेतरद्वन्द्वसमासः)

·       तस्मात् [tasmāt] = therefore = तद् (pron. n.) + हेतौ 5/1

·       योगाय [yogāya] = to karma-yoga = योग (m.) + 4/1

·       युज्यस्व [yujyasva] = commit yourself = युज् (4A) to concentrate the mind + लोट्/कर्तरि/II/1

·       योगः [yogaḥ] = karma-yoga = योग (m.) + 1/1

·       कर्मसु [karmasu] = in action = कर्मन् (n.) + 7/3

·       कौशलम् [kauśalam] = discretion = कौशल (n.) + 1/1

o   कुशलस्य भावः कौशलम्

o   कुशल + ङस् + ष्यञ्

 

One who is endowed with the samatva-buddhi, sameness of mind, gives up both puṇya and pāpa here, in this world. Therefore, commit yourself to karma-yoga. Karma-yoga is discretion in action.

 

Sentence 1:

बुद्धियुक्तः ^1/1 उभे ^2/2 सुकृतदुष्कृते ^2/2 इह ⁰ जहाति ^III/1 ।

One who is endowed with the samatva-buddhi, sameness of mind (बुद्धियुक्तः ^1/1), gives up (जहाति ^III/1) both (उभे ^2/2) puṇya and pāpa (सुकृतदुष्कृते ^2/2) here, in this world (इह ⁰).

 

 

Sentence 2:

तस्मात् ^5/1 योगाय ^4/1 युज्यस्व ^II/1

Therefore (तस्मात् ^5/1), commit yourself (युज्यस्व ^II/1) to karma-yoga (योगाय ^4/1).

 

Sentence 3:

योगः ^1/1 कर्मसु ^7/3 कौशलम् ^1/1 ॥२.५०॥

Karma-yoga (योगः ^1/1) is discretion (कौशलम् ^1/1) in action (कर्मसु ^7/3).

 

 

समत्वबुद्धियुक्तः ^1/1 सन् ^1/1 स्वधर्मम् ^2/1 अनुतिष्ठन् ^1/1 यत् ^2/1 फलम् ^2/1 प्राप्नोति ^III/1 तत् ^2/1 शृणु ^II/1 –

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते।तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम्।।2.50।।

बुद्धियुक्तः ^1/1 कर्मसमत्वविषयया ^3/1 बुद्ध्या ^3/1 युक्तः ^1/1 बुद्धियुक्तः ^1/1 सः ^1/1 जहाति ^III/1 परित्यजति ^III/1 इह ⁰ अस्मिन् ^7/1 लोके ^7/1 उभे ^2/2 सुकृत-दुष्कृते ^2/2 पुण्यपापे ^2/2 सत्त्वशुद्धि-ज्ञानप्राप्तिद्वारेण ^3/1 यतः ⁰, तस्मात् ^5/1 समत्वबुद्धियोगाय ^4/1 युज्यस्व ^II/1 घटस्व ^II/1। योगः ^1/1 हि ⁰ कर्मसु ^7/3 कौशलम् ^1/1 स्वधर्माख्येषु ^7/3 कर्मसु ^7/3 वर्तमानस्य ^6/1 या ^1/1 सिद्ध्यसिद्ध्योः ^6/2 समत्वबुद्धिः ^1/1 ईश्वरार्पित-चेतस्तया ^3/1 तत् ^1/1 कौशलम् ^1/1 कुशलभावः ^1/1 । तत् ⁰ हि ⁰ कौशलम् ^1/1 यत् ⁰ बन्धन-स्वभावानि ^1/3 अपि ⁰ कर्माणि ^1/3 समत्वबुद्ध्या ^3/1 स्वभावात् ^5/1 निवर्तन्ते ^III/3 । तस्मात् ^5/1 समत्वबुद्धियुक्तः ^1/1 भव ^II/1 त्वम् ^1/1 ॥

 

2nd Chapter 49th Sloka

दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय ।

बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः ॥२.४९॥

 

dūreṇa hyavaraṃ karma buddhiyogāddhanañjaya |

buddhau śaraṇamanviccha kṛpaṇāḥ phalahetavaḥ ||2.49||

 

दूरेण ^3/1 हि ⁰ अवरम् ^1/1 कर्म ^1/1 बुद्धियोगात् ^5/1 धनञ्जय ^S/1 ।

बुद्धौ ^7/1 शरणम् ^2/1 अन्विच्छ ^II/1 कृपणाः ^1/3 फलहेतवः ^1/3 ॥२.४९॥

 

·       दूरेण [dūreṇa] = by far = दूर (n.) + 3/1

o   3^rd case ending used for दूर word by 2.3.35 दूरान्तिकार्थेभ्यो द्वितीया च ।

·       हि [hi] = therefore = अव्ययम्

·       अवरम् [avaram] = inferior = अवर (n.) + 1/1

·       कर्म [karma] = action = कर्मन् (n.) + 1/1

·       बुद्धियोगात् [buddhiyogāt] = than buddhi-yoga = बुद्धियोग (m.) + विभक्ते 5/1

·       धनञ्जय [Dhanañjaya] = the one who conquer over the wealth (another name of Arjuna) = धनञ्जय (m.) + सम्बोधने 1/1

·       बुद्धौ [buddhau] = in proper attitude = बुद्धि (f.) + अधिकरणे to अन्विच्छ 7/1

·       शरणम् [buddhau] = refuge = शरण (n.) + कर्मणि to अन्विच्छ 2/1

·       अन्विच्छ [anviccha] = seek = अनु + इष् (6P) to seek + लोट्/कर्तरि/II/1

·       कृपणाः [kṛpaṇāḥ] = misers = कृपण (m.) + 1/3

·       फलहेतवः [phalahetavaḥ] = those who perform actions only for results = फलहेतु (m.) + 1/3

 

 

Action (based on desire) is therefore far inferior to that performed with the proper attitude of karma-yoga. Seek refuge in this buddhi-yoga (of proper attitude), O! Dhanañjaya!  Those who perform action only for the results are misers.

 

Sentence 1:

कर्म ^1/1 बुद्धियोगात् ^5/1 दूरेण ^3/1 हि ⁰ अवरम् ^1/1 धनञ्जय ^S/1 ।

Action (based on desire) (कर्म ^1/1) is therefore (हि ⁰) far (दूरेण ^3/1) inferior (अवरम् ^1/1) to that performed with the proper attitude of karma-yoga (बुद्धियोगात् ^5/1) O! Dhanañjaya! (धनञ्जय ^S/1).

 

Sentence 2:

शरणम् ^2/1 बुद्धौ ^7/1 अन्विच्छ ^II/1

Seek (अन्विच्छ ^II/1) refuge (शरणम् ^2/1) in this buddhi-yoga (बुद्धौ ^7/1).

 

Sentence 3:

कृपणाः ^1/3 फलहेतवः ^1/3 ॥२.४९॥

Those who perform action only for the results (फलहेतवः ^1/3) are misers (कृपणाः ^1/3).

 

यत् ^1/1 पुनः ⁰ समत्व-बुद्धि-युक्तम् ^1/1 ईश्वर-आराधनार्थम् ^1/1 कर्म ^1/1 उक्तम् ^1/1, तस्मात् ^5/1 कर्मणः ^5/1 –

दूरेण ह्यवरं कर्म बुद्धियोगाद्धनञ्जय। बुद्धौ शरणमन्विच्छ कृपणाः फलहेतवः।।2.49।।

दूरेण ^3/1 अतिविप्रकर्षेण ^3/1 अत्यन्तम् ⁰ एव ⁰ हि ⁰ अवरम् ^1/1 अधमम् ^1/1 निकृष्टम् ^1/1 कर्म ^1/1 फलार्थिना ^3/1 क्रियमाणम् ^1/1 बुद्धियोगात् ^5/1 समत्व-बुद्धि-युक्तात् ^5/1 कर्मणः ^5/1, जन्म-मरणादि-हेतुत्वात् ^H5/1 । हे ⁰ धनञ्जय ^S/1, यतः ^{0 (5/1)} एवम् ⁰ ततः ^{0 (5/1)} योगविषयायाम् ^7/1 बुद्धौ ^7/1 तत्परिपाकजायाम् ^7/1 वा ⁰ सांख्यबुद्धौ ^7/1 शरणम् ^2/1 आश्रयम् ^2/1 अभय-प्राप्ति-कारणम् ^2/1 अन्विच्छ ^II/1 प्रार्थयस्व ^II/1, परमार्थ-ज्ञान-शरणः ^1/1 भव ^II/1 इत्यर्थः ^1/1 । यतः ^{0 (5/1)} अवरम् ^2/1 कर्म ^2/1 कुर्वाणाः ^1/3, कृपणाः ^1/3 दीनाः ^1/3 फलहेतवः ^1/3 फलतृष्णा-प्रयुक्ताः ^1/3 सन्तः ^1/3 । “यः ^1/1 वै ⁰ एतत् ^2/1 अक्षरम् ^2/1 गार्गि ^S/1 अविदित्वा ⁰ अस्मात् ^5/1 लोकात् ^5/1 प्रैति ^III/1 सः ^1/1 कृपणः ^1/1” इति ⁰ श्रुतेः ^H5/1 ॥