2nd Chapter 51st Sloka

कर्मजं बुद्धियुक्ता हि फलं त्यक्त्वा मनीषिणः ।

जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः पदं गच्छन्त्यनामयम् ॥२.५१॥

 

karmajaṃ buddhiyuktā hi phalaṃ tyaktvā manīṣiṇaḥ |

janmabandhavinirmuktāḥ padaṃ gacchantyanāmayam ||2.51||

 

कर्मजम् ^2/1 बुद्धियुक्ताः ^1/3 हि ⁰ फलम् ^2/1 त्यक्त्वा ⁰ मनीषिणः ^1/3 ।

जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः ^1/3 पदम् ^2/1 गच्छन्ति ^III/3 अनामयम् ^2/1 ॥२.५१॥

 

·       कर्मजम् [karmajam] = born of action = कर्मज (n.) + adj. to फलम् 2/1

·       बुद्धियुक्ताः [buddhiyuktāḥ] = those who are endowed with the samatva-buddhi = बुद्धियुक्त (m.) + 1/3

·       हि [hi] = indeed = अव्ययम्

·       फलम् [phalam] = result = फल (n.) + कर्मणि to त्यक्त्वा 2/1

·       त्यक्त्वा [tyaktvā] = having given up = अव्ययम्

·       मनीषिणः [manīṣiṇaḥ] = the wise = मनीषिन् (m.) + 1/3

o   मनीषा अस्य अस्ति इति

·       जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः [janmabandhavinirmuktāḥ] = those who are free from the bandage of birth = जन्मबन्धनिविर्मुक्त (m.) + 1/3

o   जन्म एव बन्धः इति जन्मबन्धः । कर्मधारयतत्पुरुषसमासः

o   जन्मबन्धेन विनिर्मुक्ताः जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः । तृतीयातत्पुरुषसमासः

·       पदम् [padam] = the end = पद (n.) + कर्मणि to गच्छन्ति 2/1

·       गच्छन्ति [gacchanti] = they gain = गम् (1P) to go + लट्/कर्तरि/III/3

·       अनामयम् [anāmayam] = free from all afflictions = अनामय (n.) + adj. to पदम् 2/1

o   अविद्यमानम् आमयम् यस्मिन् इति अनामयम् । NB

 

The wise, endowed with the attitude of karma-yoga, having given up the results of action free from the bandage of birth indeed accomplish the end that is free from all afflictions.

 

Sentence 1:

कर्मजम् ^2/1 फलम् ^2/1 त्यक्त्वा ⁰ मनीषिणः ^1/3 बुद्धियुक्ताः ^1/3 जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः ^1/3 अनामयम् ^2/1 पदम् ^2/1 हि ⁰ गच्छन्ति ^III/3 ॥२.५१॥

The wise (मनीषिणः ^1/3), endowed with the attitude of karma-yoga (बुद्धियुक्ताः ^1/3), having given up (त्यक्त्वा ⁰) the results (फलम् ^2/1) of action (कर्मजम् ^2/1) free from the bandage of birth (जन्मबन्धविनिर्मुक्ताः ^1/3) indeed (हि ⁰) accomplish (गच्छन्ति ^III/3) the end (पदम् ^2/1) that is free from all afflictions (अनामयम् ^2/1).

 

यस्मात् ^5/1  --

“कर्मजम् ^2/1 फलम् ^2/1 त्यक्त्वा ⁰“ इति ⁰ व्यवहितेन ^3/1 संबन्धः ^1/1। इष्टानिष्ट-देह-प्राप्तिः ^1/1 कर्मजम् ^1/1 फलम् ^1/1 कर्मभ्यः ^5/3 जातम् ^1/1 । बुद्धियुक्ताः ^1/3 समत्व-बुद्धियुक्ताः ^1/3 सन्तः ^1/3 हि ⁰ = यस्मात् ^5/1 फलम् ^2/1 त्यक्त्वा ⁰ परित्यज्य ⁰ मनीषिणः ^1/3 = ज्ञानिनः ^1/3 भूत्वा ⁰, जन्मबन्ध-विनिर्मुक्ताः ^1/3 (जन्म ^1/1 एव ⁰ बन्धः ^1/1 जन्मबन्धः ^1/1, तेन ^3/1 विनिर्मुक्ताः ^1/3 जीवन्तः ^1/3 एव ⁰ जन्मबन्धात् ^5/1 विनिर्मुक्ताः ^1/3 सन्तः ^1/3, पदम् ^2/1 परमम् ^2/1 विष्णोः ^6/1 मोक्षाख्यम् ^2/1 गच्छन्ति ^III/3 अनामयम् ^2/1 = सर्वोपद्रव-रहितम् ^2/1 इत्यर्थः ^1/1 । अथवा ⁰ “बुद्धियोगाद् धनञ्जय” इत्यारभ्य ⁰ परमार्थ-दर्शन-लक्षणा ^1/1 एव ⁰ सर्वतःसंप्लुतोदक-स्थानीया ^1/1 कर्मयोगज-सत्त्वशुद्धि-जनिता ^1/1 बुद्धिः ^1/1 दर्शिता ^1/1, साक्षात् ⁰ सुकृत-दुष्कृत-प्रहाणादि-हेतुत्व-श्रवणात् ^5/1 ॥

2nd Chapter 50th Sloka

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते ।

तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम् ॥२.५०॥

 

buddhiyukto jahātīha ubhe sukṛtaduṣkṛte |

tasmādyogāya yujyasva yogaḥ karmasu kauśalam ||2.50||

 

बुद्धियुक्तः ^1/1 जहाति ^III/1 इह ⁰ उभे ^2/2 सुकृतदुष्कृते ^2/2 ।

तस्मात् ^5/1 योगाय ^4/1 युज्यस्व ^II/1 योगः ^1/1 कर्मसु ^7/3 कौशलम् ^1/1 ॥२.५०॥

 

·       बुद्धियुक्तः [buddhiyuktaḥ] = One who is endowed with the samatva-buddhi = बुद्धियुक्त (m.) + 1/1

·       जहाति [jahāti] = gives up = हा (3P) to give up + लट्/कर्तरि/III/1

·       इह [iha] = here = अव्ययम्

·       उभे [ube] = both = उभ (pron. n.) + adj. to सुकृतदुष्कृते 2/2

·       सुकृतदुष्कृते [sukṛtaduṣkṛte] = puṇya and pāpa = सुकृतदुष्कृत (n.) + कर्मणि to जहाति 2/2

o   सुकृतं (puṇya) च दुष्कृतं (pāpa) च सुकृतदुष्कृते (इतरेतरद्वन्द्वसमासः)

·       तस्मात् [tasmāt] = therefore = तद् (pron. n.) + हेतौ 5/1

·       योगाय [yogāya] = to karma-yoga = योग (m.) + 4/1

·       युज्यस्व [yujyasva] = commit yourself = युज् (4A) to concentrate the mind + लोट्/कर्तरि/II/1

·       योगः [yogaḥ] = karma-yoga = योग (m.) + 1/1

·       कर्मसु [karmasu] = in action = कर्मन् (n.) + 7/3

·       कौशलम् [kauśalam] = discretion = कौशल (n.) + 1/1

o   कुशलस्य भावः कौशलम्

o   कुशल + ङस् + ष्यञ्

 

One who is endowed with the samatva-buddhi, sameness of mind, gives up both puṇya and pāpa here, in this world. Therefore, commit yourself to karma-yoga. Karma-yoga is discretion in action.

 

Sentence 1:

बुद्धियुक्तः ^1/1 उभे ^2/2 सुकृतदुष्कृते ^2/2 इह ⁰ जहाति ^III/1 ।

One who is endowed with the samatva-buddhi, sameness of mind (बुद्धियुक्तः ^1/1), gives up (जहाति ^III/1) both (उभे ^2/2) puṇya and pāpa (सुकृतदुष्कृते ^2/2) here, in this world (इह ⁰).

 

 

Sentence 2:

तस्मात् ^5/1 योगाय ^4/1 युज्यस्व ^II/1

Therefore (तस्मात् ^5/1), commit yourself (युज्यस्व ^II/1) to karma-yoga (योगाय ^4/1).

 

Sentence 3:

योगः ^1/1 कर्मसु ^7/3 कौशलम् ^1/1 ॥२.५०॥

Karma-yoga (योगः ^1/1) is discretion (कौशलम् ^1/1) in action (कर्मसु ^7/3).

 

 

समत्वबुद्धियुक्तः ^1/1 सन् ^1/1 स्वधर्मम् ^2/1 अनुतिष्ठन् ^1/1 यत् ^2/1 फलम् ^2/1 प्राप्नोति ^III/1 तत् ^2/1 शृणु ^II/1 –

बुद्धियुक्तो जहातीह उभे सुकृतदुष्कृते।तस्माद्योगाय युज्यस्व योगः कर्मसु कौशलम्।।2.50।।

बुद्धियुक्तः ^1/1 कर्मसमत्वविषयया ^3/1 बुद्ध्या ^3/1 युक्तः ^1/1 बुद्धियुक्तः ^1/1 सः ^1/1 जहाति ^III/1 परित्यजति ^III/1 इह ⁰ अस्मिन् ^7/1 लोके ^7/1 उभे ^2/2 सुकृत-दुष्कृते ^2/2 पुण्यपापे ^2/2 सत्त्वशुद्धि-ज्ञानप्राप्तिद्वारेण ^3/1 यतः ⁰, तस्मात् ^5/1 समत्वबुद्धियोगाय ^4/1 युज्यस्व ^II/1 घटस्व ^II/1। योगः ^1/1 हि ⁰ कर्मसु ^7/3 कौशलम् ^1/1 स्वधर्माख्येषु ^7/3 कर्मसु ^7/3 वर्तमानस्य ^6/1 या ^1/1 सिद्ध्यसिद्ध्योः ^6/2 समत्वबुद्धिः ^1/1 ईश्वरार्पित-चेतस्तया ^3/1 तत् ^1/1 कौशलम् ^1/1 कुशलभावः ^1/1 । तत् ⁰ हि ⁰ कौशलम् ^1/1 यत् ⁰ बन्धन-स्वभावानि ^1/3 अपि ⁰ कर्माणि ^1/3 समत्वबुद्ध्या ^3/1 स्वभावात् ^5/1 निवर्तन्ते ^III/3 । तस्मात् ^5/1 समत्वबुद्धियुक्तः ^1/1 भव ^II/1 त्वम् ^1/1 ॥