2nd Chapter 28th Sloka

अव्यक्तादीनि भूतानि व्यक्तमध्यानि भारत ।

अव्यक्तनिधनान्येव तत्र का परिदेवना ॥२.२८॥

 

avyaktādīni bhūtāni vyaktamadhyāni bhārata |

avyaktanidhanānyeva tatra kā paridevanā ||2.28||

 

अव्यक्तादीनि ^1/3 भूतानि ^1/3 व्यक्तमध्यानि ^1/3 भारत ^S/1 ।

अव्यक्तनिधनानि ^1/3 एव ⁰ तत्र ⁰ का ^1/1 परिदेवना ^1/1 ॥२.२८॥

 

·       अव्यक्तादीनि [avyaktādīni] = the one for whom unmanifest is the beginning = अव्यक्तादि (n.) + 1/3

o   अव्यक्तः आदिः येषां ते अव्यक्तादीनि । 116B बहुव्रीहिसमासः ।

·       भूतानि [bhūtāni] = beings = भूत (n.) + 1/3

·       व्यक्तमध्यानि [vyaktamadhyāni] = the one for whom manifest is the middle = व्यक्तमध्य (n.) + 1/3

o   व्यक्तः मध्यः येषां ते व्यक्तमध्यानि । 116B बहुव्रीहिसमासः ।

·       भारत [bhārata] = O! descendant of Bharata (Arjuna) = भारत (m.) + 1/1

·       अव्यक्तनिधनानि [avyaktanidhanāni] = the one for whom unmanifest is the end = अव्यक्तनिधन (n.) + 1/3

o   अव्यक्तं निधनं येषां ते अव्यक्तनिधनानि । 116B बहुव्रीहिसमासः ।

·       एव [eva] = indeed = अव्ययम्

·       तत्र [tatra] = with reference to that = अव्ययम्

·       का [kā] = what = किम् (pron. f.) + 1/1

·       परिदेवना [paridevanā] = grief = परिदेवना (f.) + 1/1

 

All beings are unmanifest in the beginning, manifest in the middle, and again unmanifest in the end. What indeed is there to grieve about, O! Bhārata!

 

Sentence 1:

भूतानि ^1/3 अव्यक्तादीनि ^1/3 व्यक्तमध्यानि ^1/3 अव्यक्तनिधनानि ^1/3 एव ⁰ ।

All beings (भूतानि ^1/3) are unmanifest in the beginning (अव्यक्तादीनि ^1/3), manifest in the middle (व्यक्तमध्यानि ^1/3), and indeed (एव ⁰) unmanifest in the end (अव्यक्तनिधनानि ^1/3).

 

Sentence 2:

तत्र ⁰ का ^1/1 परिदेवना ^1/1 भारत ^S/1 ॥२.२८॥

What (का ^1/1) is there (तत्र ⁰) to grieve about (परिदेवना ^1/1), O! Bhārata (भारत ^S/1)!

 

कार्य-करण-संघात-आत्मकानि ^2/3 अपि ⁰ भूतानि ^2/3 उद्दिश्य ⁰ शोकः ^1/1 न ⁰ युक्तः ^1/1 कर्तुम् ⁰, यतः ⁰ – ।

अव्यक्तादीनि ^1/3 भूतानि ^1/3 व्यक्तमध्यानि ^1/3 भारत ^S/1 ।

अव्यक्तनिधनानि ^1/3 एव ⁰ तत्र ⁰ का ^1/1 परिदेवना ^1/1 ॥२.२८॥

अव्यक्तादीनि ^1/3 अव्यक्तम् ^1/1 अदर्शनम् ^1/1 अनुपलब्धिः ^1/1 आदिः ^1/1 येषाम् ^6/3 भूतानाम् ^6/3 पुत्र-मित्र-आदि-कार्य-करण-संघात-आत्मकानाम् ^6/3 तानि ^1/3 अव्यक्तादीनि ^1/3 भूतानि ^1/3 प्राक् ⁰ उत्पत्तेः ^5/1, उत्पन्नानि ^1/3 च ⁰ प्राक् ⁰ मरणात् ^5/1 व्यक्तमध्यानि ^1/3 । अव्यक्तनिधनानि ^1/3 एव ⁰ पुनः ⁰ अव्यक्तम् ^1/1 अदर्शम् ^1/1 निधनम् ^1/1 मरणम् ^1/1 येषाम् ^6/3 तानि ^1/3 अव्यक्तनिधनानि ^1/3 । मरणात् ^5/1 ऊर्ध्वम् ⁰ अपि ⁰ अव्यक्तताम् ^2/1 एव ⁰ प्रतिपद्यन्ते ^III/3 इत्यर्थः ^1/1। तथा ⁰ च ⁰ उक्तम् ^1/1 – “अदर्शनात् ^5/1 आपतितः ^1/1 पुनः ⁰ च ⁰ अदर्शनम् ^2/1 गतः ^1/1 । न ⁰ असौ ^1/1 (पुरुषः) तव ^6/1 न ⁰ तस्य ^6/1 त्वम् ^1/1 वृथा ⁰ का ^1/1 परिदेवना ^1/1” इति ⁰। तत्र ⁰ का ^1/1 परिदेवना ^1/1 कः ^1/1 वा ⁰ प्रलापः ^1/1 अदृष्ट-दृष्ट-प्रनष्ट-भ्रान्ति-भूतेषु ^7/3 भूतेषु ^7/3 इत्यर्थः ^1/1॥

 

2nd Chapter 27th Sloka

जातस्य हि ध्रुवो मृत्युर्ध्रुवं जन्म मृतस्य च ।

तस्मादपरिहार्येऽर्थे न त्वं शोचितुमर्हसि ॥२.२७॥

 

jātasya hi dhruvo mṛtyurdhruvaṃ janma mṛtasya ca |

tasmādaparihārye'rthe na tvaṃ śocitumarhasi ||2.27||

 

जातस्य ^6/1 हि ⁰ ध्रुवः ^1/1 मृत्युः ^1/1 ध्रुवम् ^1/1 जन्म ^1/1 मृतस्य ^6/1 च ⁰ ।

तस्मात् ^5/1 अपरिहार्ये ^7/1 अर्थे ^7/1 न ⁰ त्वम् ^1/1 शोचितुम् ⁰ अर्हसि ^II/1 ॥२.२७॥

 

 

·       जातस्य [jātasya] = for the one who is born = जात (m.) + 6/1

o   जन् (to be born) + क्त (agent in the past)

= जात

·       हि [hi] = indeed = अव्ययम्

·       ध्रुवः [dhruvaḥ] = certian = ध्रुव (m.) + 1/1

·       मृत्युः [mṛtyuḥ] = death = मृत्यु (m.) + 1/1

·       ध्रुवम् [dhruvam] = certian = ध्रुव (n.) + 1/1

·       जन्म [janma] = birth = जन्मन् (n.) + 1/1

·       मृतस्य [mṛtasya] = for the one who is dead = मृत (m.) + 6/1

o   मृ (to die) + क्त (agent in the past)

= मृत

·       च [ca] = and = अव्ययम्

·       तस्मात् [tasmāt] = therefore = तद् (pron. m.) + 5/1

·       अपरिहार्ये [aparihārye] = regerding what is not avoidable = अपरिहार्य (m.) + 7/1

o   परि + हृ to avoid + ण्यत् (object which can be … ed)

= परिहार्य

o   न परिहार्यः इति अपरिहार्यः । नञ्तत्पुरुषसमासः ।

·       अर्थे [arthe] = object = अर्थ (m.) + 7/1

·       न [na] = not = अव्ययम्

·       त्वम् [tvam] = you = युष्मद् (pron. m.) + कर्तरि to अर्हसि 1/1

·       शोचितुम् [śocitum] = to grieve = अव्ययम्

o   शुच् (to grieve) + तुम् (to infinitive)

·       अर्हसि [arhasi] = (you) deserve = अर्ह् (1P) to deserve + लट्/कर्तरि/II/1

 

Because, for that which is born, death is certain and for that which is dead, birth is certain, therefore, you should not grieve over that which cannot be altered.

 

Sentence 1:

जातस्य ^6/1 हि ⁰ मृत्युः ^1/1 ध्रुवः ^1/1

Because (हि ⁰) the death (मृत्युः ^1/1) of what is born (जातस्य ^6/1) is certain (ध्रुवः ^1/1).

 

Sentence 2:

मृतस्य ^6/1 च ⁰ जन्म ^1/1 ध्रुवम् ^1/1 ।

And (च ⁰) the birth (जन्म ^1/1) of what is dead (मृतस्य ^6/1) is certain (ध्रुवम् ^1/1).

 

Sentence 3:

तस्मात् ^5/1 अपरिहार्ये ^7/1 अर्थे ^7/1 त्वम् ^1/1 शोचितुम् ⁰ न ⁰ अर्हसि ^II/1 ॥२.२७॥

Therefore (तस्मात् ^5/1) regarding the object (अर्थे ^7/1) which is not avoidable (अपरिहार्ये ^7/1), you (त्वम् ^1/1) are not (न ⁰) entitle (अर्हसि ^II/1) to grieve (शोचितुम् ⁰).

 

 

तथा ⁰ च ⁰ सति ^7/1 –

जातस्य ^6/1 हि ⁰ ध्रुवः ^1/1 मृत्युः ^1/1 ध्रुवम् ^1/1 जन्म ^1/1 मृतस्य ^6/1 च ⁰ ।

तस्मात् ^5/1 अपरिहार्ये ^7/1 अर्थे ^7/1 न ⁰ त्वम् ^1/1 शोचितुम् ⁰ अर्हसि ^II/1 ॥२.२७॥

जातस्य ^6/1 हि ⁰ लब्ध-जन्मनः ^6/1  ध्रुवः ^1/1 अव्यभिचारी ^1/1 मृत्युः ^1/1 मरणम् ^1/1, ध्रुवम् ^1/1 जन्म ^1/1 मृतस्य ^6/1 च ⁰ । तस्मात् ^5/1 अपरिहार्यः ^1/1 अयम् ^1/1 जन्म-मरण-लक्षणः ^1/1 अर्थः ^1/1 । तस्मिन् ^7/1 अपरिहार्ये ^7/1 अर्थे ^7/1 न ⁰ त्वम् ^1/1 शोचितुम् ⁰ अर्हसि ^II/1॥