1st Chapter Closing Sentence

ओं तत् सद् इति श्रीमद्भगवद्गीतासूपनिषत्सु ब्रह्मविद्यायां योगशास्त्रे श्रीकृष्णार्जुनसंवादेऽर्जुनविषादयोगो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥

oṃ tat sad iti śrīmadbhagavadgītāsūpaniṣatsu brahmavidyāyāṃ yogaśāstre śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde'rjunaviṣādayogo nāma prathamo'dhyāyaḥ ||

ओम् ⁰ तत् ^1/1 सत् ^1/1 इति ⁰ श्रीमद्भगवद्गीतासु ^7/3 उपनिषत्सु ^7/3 ब्रह्मविद्यायाम् ^7/1 योगशास्त्रे ^7/1 श्रीकृष्णार्जुनसंवादे ^7/1 अर्जुनविषादयोगः ^1/1 नाम ⁰ प्रथमः ^1/1 अध्यायः ^1/1 ॥

·         ओम् [om] = om (a name of brahman) = अव्ययम्

·         तत् [tat] = that = तद् (pron. n.) + subject 1/1         

·         सत् [sat] = truth = सत् (n.) + subjective complement 1/1           

·         इति [iti] = thus = अव्ययम्

·         श्रीमद्भगवद्गीतासु [śrīmadbhagavadgītāsu] = in (the 18 chapters and 700 verses) sung by the lord in the form of teacher = श्रीमद्भगवद्गीता (f.) + अधिकरणे to अध्यायः 7/3

o   श्रीमान् चासौ भगवान् श्रीमद्भगवान् । कर्मधारय-तत्पुरुषसमासः ।

o   श्रीमद्भगवता गीता श्रीमद्भगवद्गीता । तृतीया-तत्पुरुषसमासः ।

o   Or श्रीमद्भगवतः गीता श्रीमद्भगवद्गीता । षष्ठी-तत्पुरुषसमासः ।

·         उपनिषत्सु [upaniṣatsu] = which is Upaniṣad (its context being the same) = उपनिषत् (f.) + adj. to श्रीमद्भगवद्गीतासु 7/3

·         ब्रह्मविद्यायाम् [brahmavidyāyām] = in the subject matter of knowledge of brahman = ब्रह्मविद्याया (f.) + विषये 7/1

o   ब्रह्मणः विद्या ब्रह्मविद्या ।

·         योगशास्त्रे [yogaśāstre] = and also the method of gaining maturity = योगशास्त्र (n.) + विषये 7/1

·         श्रीकृष्णार्जुनसंवादे [śrīkṛṣṇārjunasaṃvāde] = in the dialogue between Kṛṣṇa and Arjuna = श्रीकृष्णार्जुनसंवाद (m.) + अधिकरणे 7/1

·         अर्जुनविषादयोगः [arjunaviṣādayogaḥ] = the topic of the sorrow of Arjuna = (m.) + adj. to अध्यायः 1/1

o   अर्जुनस्य विषादः अर्जुनविषादः । षष्ठीतत्पुरुषसमासः ।

o   अर्जुनविषादः इति योगः सङ्गतिः । कर्मधारयतत्पुरुषसमासः ।

·         नाम [nāma] = named as = अव्ययम्

·         प्रथमः [prathamaḥ] = the first = (m.) + adj. to अध्यायः 1/1

·         अध्यायः [adhyāyaḥ] = chapter = (m.) + 1/1

Sentence 1:

Om (ओम् ⁰), that (तत् ^1/1) is the truth (सत् ^1/1).

Sentence 2:

Thus (इति ⁰) in the 18 chapters of śrīmadbhagavadgītā (श्रीमद्भगवद्गीतासु ^7/3), which are upaniṣat (उपनिषत्सु ^7/3), in the subject matter of the knowledge of brahma (ब्रह्मविद्यायाम् ^7/1) and the scripture for self growth (योगशास्त्रे ^7/1), in the dialogue between Kṛṣṇa and Arjuna (श्रीकृष्णार्जुनसंवादे ^7/1), the first (प्रथमः ^1/1) chapter (अध्यायः ^1/1) whose name (नाम ⁰) is “the topic of Arjuna’s sorrow (अर्जुनविषादयोगः ^1/1)”.

1st Chapter 47th Sloka

सञ्जय उवाच

एवमुक्‍त्वार्जुनः सङ्‍ख्ये रथोपस्थ उपाविशत् ।

विसृज्य सशरं चापं शोकसंविग्नमानसः ॥४७॥

sañjaya uvāca

evamuktvārjunaḥ saṅkhye rathopastha upāviśat |

visṛjya saśaraṃ cāpaṃ śokasaṃvignamānasaḥ ||47||

सञ्जयः ^1/1 उवाच ^III/1 ।

एवम् ⁰ उक्त्वा ⁰ अर्जुनः ^1/1 सङ्‍ख्ये ^7/1 रथोपस्थे ^7/1 उपाविशत् ^III/1 ।

विसृज्य ⁰ सशरम् ^2/1 चापम् ^2/1 शोकसंविग्नमानसः ^1/1 ॥४७॥

·       सञ्जयः [sañjayaḥ] = Sañjaya = सञ्जय (m.) + कर्तरि 1/1

·       उवाच [uvāca] = said = वच् (2P) to say + लिट्/कर्तरि/III/1

·       एवम् [evam] = in this manner = अव्ययम्

·       उक्त्वा [uktvā] = having said = अव्ययम्

o   वच् to say + त्वा (having …ed)

·       अर्जुनः [arjunaḥ] = Arjuna = अर्जुन (m.) + कर्तरि to उपाविशत् 1/1

·       सङ्ख्ये [saṅkhye] = in the battle = सङ्ख्य (n.) + अधिकरणे to रथोपस्थे 7/1

·       रथोपस्थे [rathopasthe] = in the seat of chariot = रथोपस्थ (n.) + अधिकरणे to उपाविशत् 7/1

o   रथस्य (of chariot) उपस्थम् (middle, backside) रथोपस्थम् । षष्ठीतत्पुरुषः ।

·       उपाविशत् [upāviśat] = उप + विश् to sit + लङ्/कर्तरि/III/1

·       विसृज्य [visṛjya] = having thrown =  अव्ययम्

o   वि + सृज् to release + ल्यप् (having …ed)

·       सशरम् [saśaram] = with arrow = सशर (m.) + adj. to चापम् 2/1

·       चापम् [cāpam] bow = कर्मणि to विसृज्य + 2/1

·       शोकसंविग्नमानसः [śokasaṃvignamānasaḥ] = one whose mind is overwhelmed by sorrow = (m.) + adj. to अर्जुन 1/1

o   शोकेन (by sorrow) संविग्नं (overwhelmed) मनः (mind) यस्य (for him) सः शोकसंविग्नमानसः । बहुव्रीहिसमासः ।

o   ओँविजीँ + क्त

विज् + न      8.2.45 ओदितश्च । ~ निष्ठातः नः

विग् + न                    8.2.30 चोः कुः । ~ झलि

Sentence 1:

सञ्जयः ^1/1 उवाच ^III/1 ।

Sañjaya (सञ्जयः ^1/1) said (उवाच ^III/1).

Sentence 2:

शोकसंविग्नमानसः ^1/1 अर्जुनः ^1/1 एवम् ⁰ उक्त्वा ⁰ सशरम् ^2/1 चापम् ^2/1 विसृज्य ⁰ सङ्‍ख्ये ^7/1 रथोपस्थे ^7/1 उपाविशत् ^III/1 ॥४७॥

Arjuna (अर्जुनः ^1/1), whose mind is overwhelmed by sorrow (शोकसंविग्नमानसः ^1/1), having said (उक्त्वा ⁰) thus (एवम् ⁰), releasing (विसृज्य ⁰) the bow (चापम् ^2/1) with arrow (सशरम् ^2/1), sat (उपाविशत् ^III/1) in the seat of charit (रथोपस्थे ^7/1) in the battle field (सङ्‍ख्ये ^7/1).

1st Chapter 46th Sloka

यदि मामप्रतीकारमशस्त्रं शस्त्रपाणयः ।

धार्तराष्ट्रा रणे हन्युस्तन्मे क्षेमतरं भवेत् ॥४६॥

yadi māmapratīkāramaśastraṃ śastrapāṇayaḥ |

dhārtarāṣṭrā raṇe hanyustanme kṣemataraṃ bhavet ||46||

यदि ⁰ माम् ^2/1 अप्रतीकारम् ^2/1 अशस्त्रम् ^2/1 शस्त्रपाणयः ^1/3 ।

धार्तराष्ट्राः ^1/3 रणे ^7/1 हन्युः ^III/3 तत् ^1/1 मे ^6/1 क्षेमतरम् ^1/1 भवेत् ^III/1 ॥४६॥

·         यदि [yadi] = if = अव्ययम्

·         माम् [mām] = me = अस्मद् (pron. m.) + कर्मणि to हन्युः 2/1

·         अप्रतीकारम् [apratīkāram] = not fighting back = अप्रतीकार (m.) + adj. to माम् 2/1

·         अशस्त्रम् [aśastram] = unweaponed = अशस्त्र (m.) + adj. to माम् 2/1

o   अविद्यमानं शस्त्रं यस्य सः अशस्त्रः । नञ्-बहुव्रीहिसमासः।

·         शस्त्रपाणयः [śastrapāṇayaḥ] = one who has weapon in hand = शस्त्रपाणि (m.) + adj. to धार्तराष्ट्राः 1/3

o   शस्त्राणि (weapons) पाणिषु (in the hands) येषां (of whom) ते शस्त्रपाणयः ।

·         धार्तराष्ट्राः [dhārtarāṣṭrāḥ] = sons of Dhṛtarāṣṭra = धार्तराष्ट्र (m.) + कर्तरि to हन्युः 1/3

·         रणे [raṇe] = in the battle field = रण (n.) + अधिकरणे to हन्युः 7/1

·         हन्युः [hanyuḥ] = would kill =  हन् (2P) to kill + विधिलिङ्/कर्तरि/III/3

·         तत् [tat] = that = तद् (pron. n.) + 1/1

·         मे [me] = for me = अस्मद् (pron. m.) + सम्बन्धे to क्षेमतरम् 6/1

·         क्षेमतरम् [kṣemataram] = better = क्षेमतर (n.) + subject complement to तत् 1/1

·         भवेत् [bhavet] = would be =  भू (1P) to be + विधिलिङ्/कर्तरि/III/1

Sentence 1 (if …):

यदि ⁰ शस्त्रपाणयः ^1/3 धार्तराष्ट्राः ^1/3 माम् ^2/1 अप्रतीकारम् ^2/1 अशस्त्रम् ^2/1 रणे ^7/1 हन्युः ^III/3 ।

If (यदि ⁰) the sons of Dhṛtarāṣṭra (धार्तराष्ट्राः ^1/3), who have weapons in their hands (शस्त्रपाणयः ^1/3), would kill (हन्युः ^III/3) me (माम् ^2/1), who is not fighting back (अप्रतीकारम् ^2/1) and unarmed (अशस्त्रम् ^2/1), in the battle field (रणे ^7/1),

Main sentence:

तत् ^1/1 मे ^6/1 क्षेमतरम् ^1/1 भवेत् ^III/1 ॥४६॥

That (तत् ^1/1) would be (भवेत् ^III/1) better (क्षेमतरम् ^1/1) for me (मे ^6/1).