6th Chapter 21st Sloka

सुखमात्यन्तिकं यत्तद् बुद्धिग्राह्यमतीन्द्रियम् ।

वेत्ति यत्र न चैवायं स्थितश्चलति तत्त्वतः ॥६.२१॥

sukhamātyantikaṃ yattad buddhigrāhyamatīndriyam |

vetti yatra na caivāyaṃ sthitaścalati tattvataḥ ||6.21||

सुखम् ^2/1 आत्यन्तिकम् ^2/1 यत् ^2/1 तत् ^2/1 बुद्धिग्राह्यम् ^2/1 अतीन्द्रियम् ^2/1 ।

वेत्ति ^III/1 यत्र ⁰ न ⁰ च ⁰ एव ⁰ अयम् ^1/1 स्थितः ^1/1 चलति ^III/1 तत्त्वतः ⁰ ॥६.२१॥

·         सुखम् [sukham] = happiness = सुख (n.) + कर्मणि to वेत्ति 2/1

·         आत्यन्तिकम् [ātyantikam] = absolute = आत्यन्तिक n. + adj. to सुखम् 2/1

·         यत् [yat] = which = यद् n. + adj. to सुखम् 2/1

·         तत् [tat] = that = तद् n. + adj. to सुखम् 2/1

·         बुद्धिग्राह्यम् [buddhigrāhyam] = that which recognized by the intellect = बुद्धिग्राह्य n. + adj. to सुखम् 2/1

बुद्ध्या ग्राह्यम् बुद्धिग्राह्यम् (3T), तत्। 

·         अतीन्द्रियम् [atīndriyam] = that which is beyond sense perception = अतीन्द्रिय n. + adj. to सुखम् 2/1

·         वेत्ति [vetti] = recognizes = विद् + लट्/कर्तरि/III/1

·         यत्र [yatra] = when = अव्ययम्

·         न [na] = not = अव्ययम्

·         च [ca] = and = अव्ययम्

·         एव [eva] = alone = अव्ययम्

·         अयम् [ayam] = this = इदम् m. + adj. to (विद्वान्) 1/1

·         स्थितः [sthitaḥ] = rooted = स्थित + adj. to (विद्वान्)  1/1

·         चलति [calati] = moves away = चल् + लट्/कर्तरि/III/1

·         तत्त्वतः [tattvataḥ] = from the truth = अव्ययम्

… (and when) one recognises this absolute happiness, which is known by the intellect, which is beyond sense perception and when, being rooted (therein) one never moves aways from the truth of oneself…

Sentence 1:

… (and when) one recognises (वेत्ति ^III/1) this (यत् ^2/1 तत् ^2/1) absolute (आत्यन्तिकम् ^2/1) happiness (सुखम् ^2/1), which is known by the intellect (बुद्धिग्राह्यम् ^2/1), which is beyond sense perception (अतीन्द्रियम् ^2/1) and (च ⁰) when (यत्र ⁰), being rooted (स्थितः ^1/1) (therein) one (अयम् ^1/1) never (न ⁰ एव ⁰) moves away (चलति ^III/1) from the truth of oneself (तत्त्वतः ⁰)…

किञ्च –

सुखम् ^1/1 आत्यन्तिकम् ^1/1 अत्यन्तम् ^1/1 एव ⁰ भवति ^III/1 इति ⁰ आत्यन्तिकम् ^1/1, अनन्तम् ^1/1 इत्यर्थः ^1/1। यत् ^1/1 तत् ^1/1 बुद्धिग्राह्यम् ^2/1 बुद्ध्या ^3/1 एव ⁰ इन्द्रिय-निरपेक्षया ^3/1 गृह्यते ^III/1 इति ⁰ बुद्धिग्राह्यम् ^1/1 । अतीन्द्रियम् ^1/1 इन्द्रिय-गोचर-अतीतम् ^1/1 अविषय-जनितम् ^1/1 इत्यर्थः, वेत्ति ^III/1 तत् ^2/1 ईदृशम् ^2/1 सुखम् ^2/1 अनुभवति ^III/1 । यत्र ⁰ यस्मिन् ^7/1 काले ^7/1, न ⁰ च ⁰ एव ⁰ अयम् ^1/1 विद्वान् ^1/1 आत्म-स्वरूपे ^7/1 स्थितः ^1/1 तस्मात् ^5/1 न ⁰ एव ⁰ चलति ^III/1 तत्त्वतः ⁰ तत्त्व-स्वरूपात् ^5/1 न ⁰ प्रच्यवते ^III/1 इत्यर्थः ^1/1 ॥

6th Chapter 19th Sloka

यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता ।

योगिनो यतचित्तस्य युञ्जतो योगमात्मनः ॥६.१९॥

yathā dīpo nivātastho neṅgate sopamā smṛtā |

yogino yatacittasya yuñjato yogamātmanaḥ ||6.19||

यथा ⁰ दीपः ^1/1 निवातस्थः ^1/1 न ⁰ इङ्गते ^III/1 सा ^1/1 उपमा ^1/1 स्मृता ^1/1 ।

योगिनः ^6/1 यतचित्तस्य ^6/1 युञ्जतः ^6/1 योगम् ^2/1 आत्मनः ^6/1 ॥६.१९॥

·         यथा [yathā] = just as = अव्ययम्

·         दीपः [dīpaḥ] = lamp = दीप (m.) + 1/1

·         निवातस्थः [nivātasthaḥ] = protected from the wind = निवातस्थ + adj. to दीपः 1/1

·         न [na] = does not =  अव्ययम्

·         इङ्गते [iṅgate] = tremble = इङ्ग् (1U) to shake + लट्/कर्तरि/III/1

·         सा [sā] = this = तद् f. + adj. to उपमा 1/1

·         उपमा [upamā] = illustration = उपमा (f.) + 1/1

·         स्मृता [smṛtā] = is cited = स्मृता + S.C. to उपमा 1/1

·         योगिनः [yoginaḥ] = of the meditator = योगिन् m. + सम्बन्धे to यतचित्तस्य 6/1

·         यतचित्तस्य [yatacittasya] = for the composed mind = यतचित्त m. + सम्बन्धे to उपमा 6/1

यतं चित्तं यतचित्तम् (KT); or, यतं चित्तं यस्य सः (116B) (In this case, this is समानाधिकरण to योगिनः and युञ्जतः.

·         युञ्जतः [yuñjataḥ] = of one who practices = युञ्जत् m. + सम्बन्धे to यतचित्तस्य 6/1

·         योगम् [yogam] = contemplation = योग (m.) + कर्मणि to युञ्जतः 2/1

·         आत्मनः [ātmanaḥ] = of the self = आत्मन् (m.) + सम्बन्धे to योगम् 6/1

Just as a lamp, protected form the wind, does not tremble. This illustration is cited for the composed mind of the meditator who practices contemplatoin of the self.

Sentence 1:

निवातस्थः ^1/1 दीपः ^1/1 यथा ⁰ न ⁰ इङ्गते ^III/1, सा ^1/1 आत्मनः ^6/1 योगम् ^2/1 युञ्जतः ^6/1 योगिनः ^6/1 यतचित्तस्य ^6/1 उपमा ^1/1 स्मृता ^1/1 ॥६.१९॥

Just as (यथा ⁰) a lamp (दीपः ^1/1), protected form the wind (निवातस्थः ^1/1), does not (न ⁰) tremble (इङ्गते ^III/1). This (सा ^1/1) illustration (उपमा ^1/1) is cited (स्मृता ^1/1) for the composed mind (यतचित्तस्य ^6/1) of the meditator (योगिनः ^6/1) who practices (युञ्जतः ^6/1) contemplatoin (योगम् ^2/1) of the self (आत्मनः ^6/1).

(In this अन्वय, यतचित्त is KT, and युञ्जत् and योगिन् are in सम्बन्धेषष्ठी to यतचित्त.)

तस्य ^6/1 योगिनः ^6/1 समाहितम् ^1/1 यत् ^1/1 चित्तम् ^1/1 तस्य ^6/1 उपमा ^1/1 उच्यते ^III/1 --

यथा ⁰ दीपः ^1/1 प्रदीपः ^1/1 निवातस्थः ^1/1 निवाते ^7/1 वातवर्जिते ^7/1 देशे ^7/1 स्थितः ^1/1 न ⁰ इङ्गते ^III/1 न ⁰ चलति ^III/1, सा ^1/1 उपमा ^1/1 उपमीयते ^III/1 अनया ^3/1 इति ⁰ उपमा ^1/1 योगज्ञैः ^3/3 चित्तप्रचारदर्शिभिः ^3/3 स्मृता ^1/1 चिन्तिता ^1/1 । योगिनः ^6/1 यतचित्तस्य ^6/1 संयत-अन्तःकरणस्य ^6/1 युञ्जतः ^6/1 योगम् ^2/1 अनुतिष्ठतः ^6/1 आत्मनः ^6/1 समाधिम् ^2/1 अनुतिष्ठतः ^6/1 इत्यर्थः ^1/1॥