कुलक्षये प्रणश्यन्ति कुलधर्माः सनातनाः ।
धर्मे नष्टे कुलं कृत्स्नम् अधर्मोऽभिभवत्युत
॥४०॥
kulakṣaye praṇaśyanti kuladharmāḥ
sanātanāḥ |
dharme naṣṭe kulaṃ kṛtsnam
adharmo'bhibhavatyuta ||40||
कुलक्षये 7/1 प्रणश्यन्ति III/3 कुलधर्माः 1/3 सनातनाः 1/3 ।
धर्मे 7/1 नष्टे 7/1 कुलम् 2/1 कृत्स्नम् 2/1 अधर्मः 1/1 अभिभवति III/1 उत
0 ॥४०॥
·
कुलक्षये [kulakṣaye]
= when the family is destroyed = कुलक्षय (m.) + सति 7/1
o
कुलस्य (of family) क्षयः (destruction) कुलक्षयः । षष्ठीतत्पुरुषः
·
प्रणश्यन्ति [praṇaśyanti]
= they die = प्र + नश् + लट्/कर्तरि/III/3
·
कुलधर्माः [kuladharmāḥ]
= the darmas of the family = कुलधर्म (m.) + 1/3
·
सनातनाः [sanātanāḥ]
= the ancient = सनातन (m.) + adj. to कुलधर्माः
1/3
·
धर्मे [dharme]
= when the darma = धर्म (m.) + सति 7/1
·
नष्टे [naṣṭe] =
is destroyed = नष्ट (m.) + सति 7/1
·
कुलम् [kulam] =
the family = कुल (n.) + कर्मणि to अभिभवति 2/1
·
कृत्स्नम् [kṛtsnam]
= entire = कृत्स्न (n.) + adj. to कुलम् 2/1
·
अधर्मः [adharmaḥ]
= adarma = अधर्म (m.) + 1/1
·
अभिभवति [abhibhavati]
= overwhelm = अभि + भू+ लट्/कर्तरि/III/1
·
उत [uta] = is’t it so? = अव्ययम्
Sentence 1:
कुलक्षये 7/1 सनातनाः 1/3 कुलधर्माः 1/3 प्रणश्यन्ति III/3 ।
When the family is destroyed (कुलक्षये 7/1), the ancient (सनातनाः
1/3) dharmas of family (कुलधर्माः 1/3)
will be destroyed (प्रणश्यन्ति III/3).
Sentence 2:
धर्मे 7/1 नष्टे 7/1 अधर्मः 1/1 कृत्स्नम् 2/1 कुलम् 2/1 अभिभवति
III/1 उत 0 ॥४०॥
When the darma (धर्मे
7/1) is destroyed (नष्टे 7/1), the adharma
(अधर्मः 1/1) will overwhelm (अभिभवति
III/1) the entire (कृत्स्नम् 2/1)
family (कुलम् 2/1).
