सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु ।
साधुष्वपि च पापेषु समबुद्धिर्विशिष्यते ॥६.९॥
suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu |
sādhuṣvapi ca pāpeṣu samabuddhirviśiṣyate ||6.9||
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु 7/3 ।
साधुषु 7/3 अपि 0 च 0 पापेषु 7/3 समबुद्धिः 1/1 विशिष्यते III/1 ॥६.९॥
सुहृद्-मित्र-अरि-उदासीन-मध्यस्थ-द्वेष्य-बन्धुषु
suhṛd-mitra-ari-udāsīna-madhyastha-dveṣya-bandhuṣu
·
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु
[suhṛnmitrāryudāsīnamadhyasthadveṣyabandhuṣu] = with reference to a benefactor, a friend, an enemy, an
acquaintance, an arbitrator, someone who is deserving of dislike, and to a
relative = सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धु (m.) + विषये to समबुद्धिः
7/3
o
सुहृद् च मित्रं च अरिः च उदासीनः च
मध्यस्थः च द्वेष्यः च बन्धुः च सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धवः (ID), तेषु ।
·
साधुषु [sādhuṣu] = towards good people = साधु (m.) + विषये to समबुद्धिः
7/3
·
अपि [api] = as = अव्ययम्
·
च [ca] = as = अव्ययम्
·
पापेषु [pāpeṣu] = towards those who are
given to improper actions = पाप (m.) + विषये to समबुद्धिः
7/3
·
समबुद्धिः [samabuddhiḥ] = who remains unchanged = समबुद्धि
(m.) + कर्तरि to विशिष्यते
1/1
o
समा बुद्धिः यस्य सः समबुद्धिः (116B) ।
·
विशिष्यते [viśiṣyate] = is most exalted = वि + शिष् (7P) to surpass, excel + लट्/कर्मणि/III/1
The one whose vision is the same with
reference to a benefactor, a friend, an enemy, an acquaintance, an arbitrator,
someone who is deserving of dislike, and to a relative, and even towards good
people and those who are given to
improper actions, he (or she) is the most exalted.
Sentence 1:
सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु 7/3 साधुषु 7/3 पापेषु 7/3 अपि 0 च 0 समबुद्धिः 1/1 विशिष्यते III/1 ॥६.९॥
The one whose vision is the same (समबुद्धिः 1/1) with reference to a benefactor, a friend, an enemy, an
acquaintance, an arbitrator, someone who is deserving of dislike, and to a
relative (सुहृन्मित्रार्युदासीनमध्यस्थद्वेष्यबन्धुषु 7/3), and (च 0) even (अपि 0) towards good people
(साधुषु 7/3) and those who are given to improper actions (पापेषु 7/3), he (or she) is the most exalted (विशिष्यते III/1).
किञ्च –
॥६.९॥
“सुहृत्” इति-आदि-श्लोक-अर्धम् 1/1 एकम् 1/1 पदम् 1/1। सुहृत् 1/1 इति 0 प्रत्युपकारम्
2/1 अनपेक्ष्य 0 उपकर्ता 1/1, मित्रम् 1/1 स्नेहवान् 1/1, अरिः 1/1 शत्रुः 1/1, उदासीनः 1/1 न 0 कस्यचित् 0 पक्षम् 2/1 भजते III/1, मध्यस्थः 1/1 यः 1/1 विरुद्धयोः 6/2 उभयोः 6/2 हित-एषी 1/1, द्वेष्यः 1/1 आत्मनः 6/1 अप्रियः 1/1, बन्धुः 1/1 संबन्धी 1/1 इत्येतेषु 7/3 साधुषु 7/3 शास्त्र-अनुवर्तिषु 7/3 अपि 0 च 0 पापेषु 7/3 प्रतिषिद्ध-कारिषु 7/3 सर्वेषु 7/3 एतेषु 7/3 समबुद्धिः 1/1 “कः 1/1 किंकर्मा 1/1” इति 0 अव्यापृत-बुद्धिः 1/1 इत्यर्थः 1/1। विशिष्यते III/1, “विमुच्यते III/1” इति 0 वा 0 पाठान्तरम् 0 । योगारूढानाम् 6/3 सर्वेषाम् 6/3 अयम् 1/1 उत्तमः 1/1 इत्यर्थः 1/1॥
