पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् ।
वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥ १८.२१ ॥
pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān |
vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam || 18.21 ||
पृथक्त्वेन 3/1 तु 0 यत् 1/1 ज्ञानम् 1/1 नानाभावान् 2/3 पृथक्-विधान् 2/3 ।
वेत्ति III/1 सर्वेषु 7/3 भूतेषु 7/3 तत् 2/1 ज्ञानम् 2/1 विद्धि II/1 राजसम् 2/1 ॥ १८.२१ ॥
· पृथक्त्वेन [pṛthaktvena] = as distinctness = पृथक्त्व (n.) + प्रकृत्यादि 3/1
· तु [tu] = on the other hand = अव्ययम्
· यत् [yat] = that which = यद् (pron. n.) + adj. to ज्ञानम् 1/1
· ज्ञानम् [jñānam] = knowledge = ज्ञान (n.) + कर्तरि to वेत्ति 1/1
· नानाभावान् [nānābhāvān] = manifold natures = नानाभाव (m.) + कर्मणि to वेत्ति 2/3
· पृथक्-विधान् [pṛthag-vidhān] = different kinds = पृथक्-विधान (m.) + कर्मणि to वेत्ति 2/3
· वेत्ति [vetti] = knows = विद् (2P) to know + लट्/कर्तरि/III/1
· सर्वेषु [sarveṣu] = among all = सर्व (pron. n.) + adj. to भूतेषु 7/3
· भूतेषु [bhūteṣu] = among beings = भूत (n.) + अधिकरणे to वेत्ति 7/3
· तत् [tat] = that = तद् (pron. n.) + adj. to ज्ञानम् 2/1
· ज्ञानम् [jñānam] = knowledge = ज्ञान (n.) + कर्मणि to विद्धि 2/1
· विद्धि [viddhi] = know = विद् (2P) to know + लोट्/कर्तरि/II/1
· राजसम् [rājasam] = rājasa = राजस (n.) + O.C. to ज्ञानम् 2/1
On the other hand, may you know that knowledge by which one knows distinctly the manifold nature of different kinds of beings, as rājasa.
Sentence 1:
यत् 1/1 तु 0 ज्ञानम् 1/1 सर्वेषु 7/3 भूतेषु 7/3 नानाभावान् 2/3 पृथक्-विधान् 2/3 पृथक्त्वेन 3/1 वेत्ति III/1, तत् 2/1 ज्ञानम् 2/1 राजसम् 2/1 विद्धि II/1॥
On the other hand (तु 0), may you know (विद्धि II/1) that (यत् 1/1) knowledge (ज्ञानम् 1/1) by which one knows (वेत्ति III/1) distinctly (पृथक्त्वेन 3/1) the manifold nature (नानाभावान् 2/3) of different kinds (पृथक्-विधान् 2/3) with reference to all (सर्वेषु 7/3) beings (भूतेषु 7/3), as rājasa (राजसम् 2/1).
यानि द्वैतदर्शनानि तानि असम्यग्भूतानि राजसानि तामसानि च इति न साक्षात् संसारोच्छित्तये भवन्ति —
पृथक्त्वेन 3/1 तु 0 भेदेन प्रतिशरीरम् अन्यत्वेन यत् 1/1 ज्ञानम् 1/1 नानाभावान् 2/3 भिन्नान् 2/3 आत्मनः पृथक्-विधान् 2/3 पृथक्प्रकारान् भिन्नलक्षणान् इत्यर्थः, वेत्ति III/1 विजानाति यत् ज्ञानं सर्वेषु 7/3 भूतेषु 7/3, ज्ञानस्य कर्तृत्वासम्भवात् येन ज्ञानेन वेत्ति इत्यर्थः, तत् 2/1 ज्ञानम् 2/1 विद्धि II/1 राजसम् 2/1 रजोगुणनिर्वृत्तम् ॥ १८.२१ ॥
