सञ्जय उवाच ।
दृष्ट्वा तु पाण्डवानीकं व्यूढं दुर्योधनस्तदा ।
आचार्यमुपसङ्गम्य राजा वचनमब्रवीत् ॥१-२॥
sañjaya
uvāca|
dṛṣṭvā
tu pāṇḍavānīkaṃ vyūḍhaṃ duryodhanastadā|
ācāryamupasaṅgamya
rājā vacanamabravīt|| 1-2||
Sañjaya said:
Then, seeing the
army of the Pāṇḍavas in battle
formation, King Duryodhana
approaching his teacher, Droṇa, spoke
these words.
[पदच्छेदः]
सञ्जयः 1/1 उवाच III/1 ।
दृष्ट्वा 0 तु 0 पाण्डवानीकम् 2/1 व्यूढम् 2/1 दुर्योधनः 1/1 तदा 0।
आचार्यम् 2/1 उपसङ्गम्य 0 राजा 1/1 वचनम् 2/1 अब्रवीत् III/1॥
[अन्वयः]
सञ्जयः 1/1 उवाच III/1 ।
तदा 0 तु 0 व्यूढम् 2/1 पाण्डवानीकम् 2/1 दृष्ट्वा 0 राजा 1/1 आचार्यम् 2/1 उपसङ्गम्य 0 दुर्योधनः 1/1 वचनम् 2/1 अब्रवीत् III/1॥
Sañjaya (सञ्जयः 1/1) said (उवाच III/1):
Then (तदा 0 तु 0), seeing (दृष्ट्वा 0) the army of the Pāṇḍavas
(पाण्डवानीकम् 2/1) in battle formation (व्यूढम् 2/1), King (राजा 1/1) Duryodhana (दुर्योधनः 1/1) approaching (उपसङ्गम्य 0) his teacher, Droṇa
(आचार्यम् 2/1), spoke (अब्रवीत् III/1) these words (वचनम् 2/1).
·
सञ्जयः [sañjayaḥ] = Sañjaya = सञ्जय (m.) + कर्तरि
to उवाच 1/1
·
उवाच [uvāca]
= said = वच् (2P) to say + लिट्/कर्तरि/III/1
·
दृष्ट्वा [dṛṣṭvā] = having seen = अव्ययम्
o
दृश् (1P) to see + क्त्वा (having … ed)
·
तु [tu] = but = अव्ययम्
·
पाण्डवानीकम् [pāṇḍavānīkam] = army of the Pāṇḍavas
= पाण्डवानीक m./n. + कर्मणि to दृष्ट्वा 2/1
o
पाण्डवानाम् (of the Pāṇḍavas) अनीकः/अनीकम् (army) । 6T
·
व्यूढम् [vyūḍham] = formed = व्यूढ m./n. + adj. to पाण्डवानीकम् 2/1
o
वि + ऊह् to arrange army + क्त (कर्मणि भूते)
·
दुर्योधनः [duryodhanaḥ] = Duryodhana = दुर्योधन (m.) + कर्तरि to अब्रवीत् 1/1
·
तदा [tadā] = then = अव्ययम्
o
तद् (that) + दा (time)
·
आचार्यम् [ācāryam] = teacher (Droṇa) = आचार्य (m.) + कर्मणि to उपसङ्गम्य 2/1
·
उपसङ्गम्य [upasaṅgamya] = having approached = अव्ययम्
o
उप + सम् +
गम् to approach + ल्यप्
6.4.37 अनुदात्तोपदेशवनतितनोत्यादीनामनुनासिकलोपो झलि क्ङिति
।
6.4.38 वा ल्यपि ।
·
राजा [rājā] = the king = राजन् (m.) + adj. to दुर्योधनः 1/1
·
वचनम् [vacanam] = word = वचन (n.) + कर्मणि to अब्रवीत् 2/1
·
अब्रवीत् [abravīt] = spoke = ब्रूञ् (2U) to speak+ लङ्/कर्तरि/III/1
॥ १-२॥
Sentence 1:
सञ्जयः 1/1 उवाच III/1 । Sañjaya said.
Sentence 2:
Main sentence:
राजा 1/1 दुर्योधनः 1/1 वचनम् 2/1 अब्रवीत् III/1। The king
(राजा 1/1) Duryodhana
(दुर्योधनः 1/1) spoke (अब्रवीत् III/1) those
words (वचनम् 2/1).
Previous action #1 :
तदा 0 तु 0 पाण्डवानीकम् 2/1 व्यूढम् 2/1 दृष्ट्वा 0 ।
But (तु 0) then (तदा 0) having
seen (दृष्ट्वा 0) the army of Pāṇḍavas (पाण्डवानीकम् 2/1) formed in the array (व्यूढम् 2/1)
Previous action #2 :
आचार्यम् 2/1 उपसङ्गम्य 0 ।
having approached (उपसङ्गम्य 0) the teacher, Doroṇa (आचार्यम् 2/1)
