4th Chapter 42nd Sloka

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः ।

छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥४.४२॥

tasmādajñānasambhūtaṃ hṛtsthaṃ jñānāsinātmanaḥ |

chittvainaṃ saṃśayaṃ yogamātiṣṭhottiṣṭha bhārata ||4.42||

तस्मात् ^5/1 अज्ञानसम्भूतम् ^2/1 हृत्स्थम् ^2/1 ज्ञानासिना ^3/1 आत्मनः ^6/1 ।

छित्त्वा ⁰ एनम् ^2/1 संशयम् ^2/1 योगम् ^2/1 आतिष्ठ ^II/1 उत्तिष्ठ ^II/1 भारत ^8/1 ॥४.४२॥

·         तस्मात् [tasmāt] = therefore = तद् (pron. n.) + हेतौ 5/1

·         अज्ञानसम्भूतम् [ajñānasambhūtam] = born of ignorance = अज्ञानसम्भूत (m.) + adj. to संशयम् 2/1

o   न (विरोधार्थे नञ्) ज्ञानम् इति अज्ञानम् ।

o   अज्ञानात् सम्भूतम् अज्ञानसम्भूतम् ।

·         हृत्स्थम् [hṛtstham] = rooted in the mind = हृत्स्थ (m.) + adj. to संशयम् 2/1

o   हृदि तिष्ठति इति हृत्स्थम् (UT) ।

·         ज्ञानासिना [jñānāsinā] = with the sword of knowledge = ज्ञानासि (m.) + करणे to छित्त्वा 3/1

o   ज्ञानम् एव असिः इति ज्ञानासिः (KT), तेन ।

·         आत्मनः [ātmanaḥ] = about the self = आत्मन् (m.) + सम्बन्धे 6/1

·         छित्त्वा [chittvā] = having slayed = अव्ययम्

·         एनम् [enam] = this = एतद् (pron. m.) + adj. to संशयम् 2/1

o   अन्वादेशः

·         संशयम् [saṃśayam] = doubt = संशय (m.) + कर्मणि to छित्त्वा 2/1

·         योगम् [yogam] = yoga (karma-yoga) = योग (m.) + कर्मणि to आतिष्ठ 2/1

·         आतिष्ठ [ātiṣṭha] = take to = आ + स्था to undertake + लोट्/कर्तरि/II/1

·         उत्तिष्ठ [uttiṣṭha] = stand up = उद् + स्था to undertake + लोट्/कर्तरि/II/1

·         भारत [bhārata] = O! Arjuna = भारत (m.) + सम्बोधने 1/1

Therefore, O Bhārata, slaying with the sword of knowledge this doubt about the self, which is born of ignorance, which is rooted in the mind, get up and take to yoga (karma-yoga).

Sentence 1:

भारत ^8/1 तस्मात् ^5/1 एनम् ^2/1 अज्ञानसम्भूतम् ^2/1 हृत्स्थम् ^2/1 आत्मनः ^6/1 संशयम् ^2/1 ज्ञानासिना ^3/1 छित्त्वा ⁰ उत्तिष्ठ ^II/1 योगम् ^2/1 आतिष्ठ ^II/1 ॥४.४२॥

Therefore (तस्मात् ^5/1), O Bhārata (भारत ^8/1), slaying (छित्त्वा ⁰) with the sword of knowledge (ज्ञानासिना ^3/1) this (एनम् ^2/1) doubt (संशयम् ^2/1) about the self (आत्मनः ^6/1), which is born of ignorance (अज्ञानसम्भूतम् ^2/1), which is rooted in the mind (हृत्स्थम् ^2/1), get up (उत्तिष्ठ ^II/1) and take to (आतिष्ठ ^II/1) yoga (योगम् ^2/1) (karma-yoga).

4th Chapter 41st Sloka

योगसन्न्यस्तकर्माणं ज्ञानसंच्छिन्नसंशयम् ।

आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्चय ॥४.४१॥

yogasannyastakarmāṇaṃ jñānasaṃcchinnasaṃśayam |

ātmavantaṃ na karmāṇi nibadhnanti dhanañcaya ||4.41||

योगसन्न्यस्तकर्माणम् ^2/1 ज्ञानसंच्छिन्नसंशयम् ^2/1 ।

आत्मवन्तम् ^2/1 न ⁰ कर्माणि ^1/3 निबध्नन्ति ^III/3 धनञ्चय ^S/1 ॥४.४१॥

·         योगसन्न्यस्तकर्माणम् [yogasannyastakarmāṇam] = one who has renounced action through yoga = योगसन्न्यस्तकर्मन् (m.) + कर्मणि to निबध्नन्ति 2/1

o   योगेन सन्न्यस्तानि कर्माणि येन सः योगसन्न्यस्तकर्मा (113B)।

·         ज्ञानसंच्छिन्नसंशयम् [jñānasaṃcchinnasaṃśayam] = one whose doubts have been completely severed = ज्ञानसंच्छिन्नसंशय (m.) + कर्मणि to निबध्नन्ति 2/1

o   ज्ञानेन संच्छिन्नः संशयः यस्य सः ज्ञानसंच्छिन्नसंशयः (116B)।

·         आत्मवन्तम् [ātmavantam] = one who is together = आत्मवत् (m.) + कर्मणि to निबध्नन्ति 2/1

o   आत्मा कार्यकरणसङ्घातः अस्य वशे अस्ति इति आत्मवान् ।

·         न [na] = not = अव्ययम्

·         कर्माणि [karmāṇi] = actions  = कर्मन् (m.) + कर्तरि to निबध्नन्ति 1/3

·         निबध्नन्ति [nibadhnanti] = bind = नि + बध् (9P) to bind + लट्/कर्तरि/III/3

·         धनञ्चय [dhanañcaya] = O! Arjuna = धनञ्चय (m.) + सम्बोधने 1/1

O Arjuna, actions do not bind the one who has renounced action through yoga, whose doubts have been completely severed by knowledge and the one who is together.

Sentence 1:

धनञ्चय ^S/1 कर्माणि ^1/3 योगसन्न्यस्तकर्माणम् ^2/1 ज्ञानसंच्छिन्नसंशयम् ^2/1 आत्मवन्तम् ^2/1 न ⁰ निबध्नन्ति ^III/3 ॥४.४१॥

O Arjuna (धनञ्चय ^S/1), actions (कर्माणि ^1/3) do not (न ⁰) bind (निबध्नन्ति ^III/3) the one who has renounced action through yoga (योगसन्न्यस्तकर्माणम् ^2/1), whose doubts have been completely severed by knowledge (ज्ञानसंच्छिन्नसंशयम् ^2/1) and the one who is together (आत्मवन्तम् ^2/1).

कस्मात् ^5/1? यस्मात् ^5/1 –

योग-सन्न्यस्त-कर्माणम् ^2/1 परमार्थ-दर्शन-लक्षणेन ^3/1 योगेन ^3/1 संन्यस्तानि ^1/3 कर्माणि ^1/3 येन ^3/1 परमार्थदर्शिना ^3/1 धर्माधर्माख्यानि ^1/3 (सः ^1/1 योगसन्न्यस्तकर्मा ^1/1, 3113B) तम् ^2/1 योगसंन्यस्तकर्माणम् ^2/1 । कथम् ⁰ योगसंन्यस्तकर्मा ^1/1 इति ⁰ आह ^III/1 – ज्ञान-संच्छिन्न-संशयम् ^2/1 ज्ञानेन ^3/1 आत्मेश्वरैकत्वदर्शनलक्षणेन ^3/1 संछिन्नः ^1/1 संशयः ^1/1 यस्य ^6/1 सः ^1/1 ज्ञानसंछिन्नसंशयः ^1/1 3116B । यः ^1/1 एवम् ⁰ योगन्न्यस्तकर्मा ^1/1 तम् ^2/1 आत्मवन्तम् ^2/1 अप्रमत्तम् ^2/1 गुणचेष्टारूपेण ^3/1 दृष्टानि ^1/3 कर्माणि ^1/3 न ⁰ निबध्नन्ति ^III/3 अनिष्टादिरूपम् ^2/1 फलम् ^2/1 न ⁰ आरभन्ते ^III/3 हे ⁰ धनञ्चय ^S/1 ॥